Maybritt Kuypers is de enige Nederlandse ruimtevaartarts: „Astronauten kunnen me altijd bellen vanuit de ruimte"

In dit artikel:

Maybritt Kuypers is de enige Nederlandse ruimtevaartarts. Voor het Europees Ruimteagentschap (ESA) bewaakt zij de gezondheid van astronauten vóór, tijdens en na hun missie. Ze combineert dit werk met diensten op de spoedeisende hulp van het St. Antonius Ziekenhuis en onderwijs en onderzoek aan het Leids Universitair Medisch Centrum. In de afgelopen jaren was ze betrokken bij zes missies naar het internationale ruimtestation ISS, met astronauten als Thomas Pesquet, Luca Parmitano en Samantha Cristoforetti.

Kuypers screent astronauten vooraf in het Europees Astronautencentrum in Keulen en volgt hun trainingen. Ze wil de astronauten die ze begeleidt volledig kennen, zodat gezondheidsproblemen tijdig kunnen worden aangepakt. Tijdens missies van ongeveer zes maanden heeft ze wekelijks videogesprekken en is ze dag en nacht bereikbaar via NASA’s Mission Control Centre in Houston. Momenteel werkt ze mee aan de voorbereidingen voor bemande maanvluchten binnen het Artemisprogramma. NASA wil in 2028 opnieuw mensen op de maan laten landen; in april vond al een bemande vlucht rond de maan plaats.

De ruimte stelt het lichaam zwaar op de proef. Kort na aankomst hebben veel astronauten last van ruimteziekte, misselijkheid en desoriëntatie. Door het ontbreken van zwaartekracht verplaatst vocht zich naar het hoofd, wat onder meer hoofdpijn, een verstopte neus en tijdelijk verminderd zicht kan veroorzaken. Daarom krijgen astronauten bij langdurige missies tegenwoordig vaak een leesbril mee. Ook botontkalking en spierafbraak zijn vrijwel onvermijdelijk. Twee uur sporten per dag moet die gevolgen beperken, zodat astronauten na hun landing zelfstandig kunnen handelen.

Door het uitzetten van de tussenwervelschijven kunnen astronauten bovendien enkele centimeters langer worden. Dat kan zelfs problemen opleveren met een op maat gemaakte stoel in de terugkeercapsule. Volgens Kuypers moeten medici en ingenieurs daarom nauw samenwerken. Straling vormt een ander risico: astronauten dragen een dosimeter, omdat een te hoge blootstelling hun verdere loopbaan kan beëindigen door een verhoogd kankerrisico.

Het ISS heeft medicijnen en diagnostische apparatuur, waaronder een echoapparaat. Kuypers kan astronauten op afstand adviseren en in uitzonderlijke gevallen wordt een bemanning eerder teruggebracht. Dat gebeurde eerder dit jaar met de Amerikaanse astronaut Mike Fincke, die vanwege een medisch probleem ruim een maand eerder terugkeerde. Zo’n beslissing heeft grote gevolgen, omdat de hele bemanning mee terug moet en geplande experimenten vervallen.

Na een landing, op zee of op land, voert een medisch team direct controles uit. Teruggekeerde astronauten moeten opnieuw wennen aan de zwaartekracht en kunnen last krijgen van lage bloeddruk, duizeligheid en misselijkheid. De eerste drie weken van de revalidatie zijn het zwaarst; volledig herstel van conditie en spierkracht duurt vaak maanden. Kuypers zou zelf graag naar de ruimte gaan, maar benadrukt dat astronauten lang van huis zijn en vooraf al bijna een jaar intensief in het buitenland trainen.