'Matryoshka'-netwerk uit Rusland richt pijlen op atleten uit Oekraïne op Olympische Spelen: "Ze gebruiken AI om deepfakes te maken"
In dit artikel:
Het Russische desinformatienetwerk 'Matryoshka' voerde tijdens de Olympische Winterspelen gerichte campagnes om het Oekraïense team zwart te maken, zo concludeert BBC Verify. Onderzoekers traceerden 43 verschillende valse berichten en video's die op sociale media circuleerden; die berichten richten zich niet alleen op het in diskrediet brengen van atleten en fans, maar hebben ook als doel de geloofwaardigheid van de Oekraïense regering en steun vanuit het Westen te ondermijnen.
Matryoshka, actief sinds 2023, is een gestructureerd netwerk dat systematisch nepvideo’s en valse berichten produceert en verspreidt via nepaccounts en bots. De naam verwijst naar Russische 'matroesjka'-poppen en duidt op het gebruik van lagen van imitatie: echte beelden worden gecombineerd met door AI gegenereerde audio en deepfakes om misleiding overtuigender te maken. In enkele voorbeelden wordt echte persconferentiebeelden gebruikt, waarna een onherkenbare AI-stem uitspraken toevoegt die nooit zijn gedaan. Zowel Kirsty Coventry, voorzitter van het Internationaal Olympisch Comité, als de Canadese journaliste Adrienne Arsenault verschenen in deze vervalste clips, waarin ze zogenaamd negatieve uitspraken over Oekraïense atleten doen. Andere gemanipuleerde scènes tonen bekende figuren (zoals een nepvideo met Snoop Dogg) of verzonnen incidenten, zoals vermeende conflicten tussen teams of politiezaken.
Journalist Tim Verheyden wijst erop dat de campagnes bewust Engelstalig zijn en westerse mediastijlen imiteren — inclusief fake zenderlogos en nagemaakte krantenkoppen — om zo vertrouwen te wekken bij een westers publiek. Door gerespecteerde namen en gezichten te gebruiken willen de verspreiders de nepverhalen extra geloofwaardigheid geven, waardoor desinformatie steeds lastiger te herkennen wordt en ook de betrouwbaarheid van echte nieuwsbronnen wordt aangetast.
Dit soort operaties zijn geen eenmalige actie: Matryoshka verspreidt volgens Verheyden al sinds het begin van de Russische invasie continu misinformatie (bijvoorbeeld maandelijks terugkerende valse verhalen over vermeende uitgaven van president Zelensky). Tijdens eerdere massaevenementen, zoals de Olympische Zomerspelen in Parijs 2024, waren al vergelijkbare campagnes zichtbaar, en experts vrezen dat grote sportevenementen zoals het naderende WK voetbal opnieuw doelwitten zullen worden. Controleorganisaties zoals BBC Verify en nationale media waarschuwen voor deze deepfakes en benadrukken het belang van verificatie bij verdachte boodschappen op sociale media.