Massasurveillance verkeer neemt toe

In dit artikel:

Het gerechtshof in Den Haag heeft op 29 september kritische vragen gesteld over het grootschalige gebruik van automatische kentekenherkenning (ANPR) door de Nederlandse Staat. Op minstens 1.176 locaties registreren camera’s kentekens, locatie, datum en tijd van passerende automobilisten. De gegevens worden maximaal vier weken opgeslagen in een politiedatabank en gebruikt voor onder meer het opsporen van gestolen voertuigen, openstaande boetes en gezochte personen.

Privacy First stapte in 2021 naar de rechter omdat de organisatie vindt dat de structurele registratie in strijd is met de Europese privacyregels. Volgens directeur Vincent Böhre is vrijwel niemand van de geregistreerde automobilisten verdacht, terwijl de politie wel gevoelige reisgegevens verzamelt. Uit onderzoek van NRC bleek bovendien dat sommige camera’s zonder wettelijke basis ook gezichten van bestuurders en passagiers hebben gescand en dat die beelden voor opsporingsonderzoek zijn gebruikt.

In de tussentijdse uitspraak verlangt het gerechtshof dat de Staat beter onderbouwt waarom de privacy-inbreuk noodzakelijk is. De overheid moet uitleggen waarvoor de kentekengegevens bij strafrechtelijk onderzoek worden gebruikt, waarom de bewaartermijn van vier weken nodig is en hoe vaak de informatie daadwerkelijk belangrijk is geweest in opsporingszaken. Het hof wijst daarnaast op twee tekortkomingen: er is geen onafhankelijk toezicht op de plaatsing van camera’s en toegang tot de gegevens wordt vooraf niet door een rechter of andere onafhankelijke instantie getoetst. Privacy First noemt de uitspraak daarom een doorbraak, maar de rechtszaak loopt nog.

Tegelijkertijd wordt het toezicht op automobilisten uitgebreid. De politie zet sinds september landelijk vaker DJI Matrice-drones in om verkeersovertredingen vast te leggen. Met hun krachtige camera’s kunnen de drones op grote afstand kentekens en de omgeving fotograferen, waarna de eigenaar een boete kan krijgen. De politie gebruikte dergelijke drones ook bij het volgen van Nederlanders die in België vuurwerk kochten, hoewel dat volgens het artikel nog niet wettelijk was toegestaan.

Verder zijn er ongeveer 650 locaties met mobiele flitspalen, wil de overheid dat aantal verdubbelen en zijn er 31 trajectcontroles. Zo’n veertig zogenoemde focusflitsers gebruiken AI om onder meer telefoongebruik en geluid te herkennen. Deze camera’s registreerden van mei tot en met augustus 2026 ruim 61.616 overtredingen, goed voor ongeveer 27 miljoen euro aan boetes.