Massa-ontsnapping IS'ers uit Syrische kampen mogelijk groot risico: 'Ze kunnen terugkeren'
In dit artikel:
Een massale ontsnapping van IS-gevangenen en familieleden volgde op een snel offensief van het Syrische regeringsleger tegen de Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF) in het noordoosten van Syrië. De SDF, een koerdisch-gedomineerde alliantie die sinds 2015 tegen IS vocht en daarna jarenlang de regio en de detentiecentra beheerde, trok zich de afgelopen dagen terug om steden te verdedigen. Daardoor raakten gevangenissen en het al-Hol-kamp tijdelijk onbewaakt.
De militaire campagne komt van de nieuwe overgangsregering onder interim-president Ahmed al-Sharaa, die na het verdrijven van Bashar al-Assad in december 2024 streeft naar hereniging van Syrië onder één centraal gezag. Al-Sharaa, die vroeger banden had met jihadistische groepen maar zegt daarvan gebroken te zijn, heeft de Koerden gelijkwaardige rechten beloofd. Die wantrouwen hem echter en vrezen voor verlies van hun zelfbestuur, waardoor ze niet zomaar willen integreren.
SDF-woordvoerder Farhad Shami meldde dat in de Shaddadi-gevangenis circa 1.500 IS-gevangenen vrijkwamen; het Syrische ministerie van Binnenlandse Zaken spreekt van 120 ontsnapten waarvan 81 opnieuw zijn opgepakt. Beelden op sociale media laten ook de vlucht van vrouwen en kinderen uit detentiekampen zien. Onder de gedetineerden zitten duizenden leden van IS, inclusief Europese en Nederlandse jihadisten, wat internationale zorgen vergroot.
De Verenigde Staten hebben intussen aangeboden tot 7.000 gevangen IS-leden van Syrië naar Irak over te brengen; volgens berichten zouden de eerste 150 al zijn overgebracht. Het Syrische leger zegt veel ontsnapten alweer te hebben gepakt en stelt klaar te staan om alle kampen en gevangenissen onder controle te nemen. Critici waarschuwen echter dat de chaotische machtswisseling het identificeren en achterhalen van hardnekkige IS-cellen moeilijk maakt.
Terrorisme-expert Bart Schuurman (Universiteit Leiden) noemt de situatie een groot veiligheidsrisico: in de rommelige omstandigheden kunnen geradicaliseerden terugkeren naar Europa of lokaal aanslagen en propaganda ondersteunen. Hij wijst erop dat Europese landen de morele en juridische verantwoordelijkheid hebben om hun eigen burgers die in al-Hol en gevangenissen zitten terug te halen en te berechten, maar dat dit zelden gebeurt. Schuurman maakt ook onderscheid tussen betrokken volwassen vrouwen en veelal onschuldige kinderen, waarvoor bescherming en hulp nodig zijn.
RTL-correspondent Pepijn Nagtzaam benadrukt dat de zorg rond IS-gevangenen jarenlang politiek is gebruikt door de SDF als drukmiddel. Nu de Syrische regering die controle overneemt, verschuift die druk naar Damascus: mogelijk zal al-Sharaa buitenlandse partners aanspreken om hun onderdanen terug te nemen. Voor de Koerden kan de inbeslagname van gevangenissen en kampen het einde betekenen van hun autonomie in het noordoosten — een bittere keuze tussen onderhandelen of mogelijk militair verlies.
Het al-Hol-kamp, circa 40 km van de stad al-Hasakah en dicht bij de Iraakse grens, huisvestte in juni 2025 naar schatting 37.000 mensen, waaronder ongeveer 6.500 buitenlanders uit 42 landen. Experts waarschuwen dat elementen binnen het Syrische leger sympathie voor IS kunnen hebben, wat de veiligheid van de detentieplaats nog onzekerder maakt. Koerdische gemeenschappen reageerden met protesten, onder meer in Den Haag, uit angst voor hun toekomst en veiligheid.