Marokko zinspeelt op overname Spaanse exclaves na crisis met migranten

In dit artikel:

De massale toestroom van migranten naar Ceuta vorige week heeft de kwetsbare positie van Spanje aan de Noord-Afrikaanse buitengrens blootgelegd. Volgens de bron kwamen meer dan 70.000 mensen vanuit Marokko richting de Spaanse exclave; zeker 75 mensen kwamen daarbij om het leven. De gebeurtenissen hebben ook de territoriale ambities van Rabat opnieuw zichtbaar gemaakt.

Marokko erkent Ceuta en Melilla, twee Spaanse exclaves aan de Noord-Afrikaanse kust, niet als Spaans grondgebied. Marokkaanse staatsmedia besteedden na de crisis opnieuw veel aandacht aan de claim dat beide steden uiteindelijk bij Marokko horen. In Rabat wordt bovendien gewezen op een eerder dit jaar verschenen Amerikaans congresrapport waarin de Marokkaanse aanspraken volgens de bron werden bevestigd.

Ceuta en Melilla kwamen in de vijftiende eeuw onder Spaans bestuur en bleven Spaans nadat Madrid zich in de twintigste eeuw uit andere Afrikaanse gebieden terugtrok. Spanje heeft de enclaves de afgelopen twintig jaar versterkt als onderdeel van de Europese buitengrens. Ze beschikken inmiddels over zware grensbeveiliging en een permanente militaire aanwezigheid, maar hun ligging maakt ze tegelijk aantrekkelijk voor migranten.

Spanjekenner Sebastiaan Faber verwacht niet dat de steden snel van eigenaar veranderen. Hij wijst op het grote symbolische belang dat Spanje aan het grondgebied hecht. Hoogleraar Sarah Wolff stelt daartegenover dat de crisis duidelijk maakt hoeveel invloed Marokko heeft. Omdat de Europese Unie miljarden betaalt aan landen die migratie naar Europa moeten beperken, kunnen die landen volgens haar druk uitoefenen door grenscontroles tijdelijk te versoepelen. Het is nog onduidelijk waarom de Marokkaanse grensbewaking bij Ceuta de grote menigte niet tegenhield.

De verhouding tussen Madrid en Rabat blijft daardoor kwetsbaar. Vooral het conflict over de Westelijke Sahara, waaruit Spanje zich in de jaren zeventig terugtrok, vormt een blijvende bron van spanning. Ook de toenadering van de Spaanse regering van premier Pedro Sánchez tot Algerije, onder meer vanwege gasleveranties, wekt irritatie in Marokko.

Faber noemt de gebeurtenis geen directe voorbode van een poging om Ceuta of Melilla in te nemen, maar wel een signaal van de machtspositie van Rabat. De politieke verzwakking van Sánchez, die onder meer kritiek krijgt van Europese migratiehardliners, kan Marokko extra ruimte geven om die invloed te benutten.