Magyar heeft Orbáns regime verslagen, nu moet hij het nog hervormen
In dit artikel:
Péter Magyar staat na een verrassende verkiezingswinst voor de enorme taak Hongarije te ontdoen van zestien jaar Viktor Orbán. Als hij zaterdag wordt beëdigd is hij de negende premier sinds 1990 en beschikt hij, dankzij de zetelverdeling, over genoeg machtsmiddelen om niet alleen van kabinet te wisselen maar ook fundamentele veranderingen in te voeren.
De afgelopen jaren bouwde Orbán met zijn partij Fidesz een wijd vertakt netwerk van loyalisten uit: grondwetswijzigingen, ingeperkte minderhedenrechten, ingekrompen onafhankelijke media en benoemingen in tal van staatsinstanties hebben volgens critici geleid tot wat socioloog en oud-politicus Bálint Magyar een “maffiastaat” noemde. Diezelfde netwerken en patronage blijken nu kwetsbaar: politie en justitie zijn meteen na de verkiezingsnederlaag begonnen met corruptieonderzoeken tegen oligarchen uit Orbáns kring, oligarchen verplaatsen naar verluidt snel miljarden uit angst voor vervolging, en er zouden zich talloze zaken tegen Orbán zelf opstapelen.
De nieuwe premier heeft door zijn supermeerderheid de formele mogelijkheden om Orbáns beleid ongedaan te maken en zelfs grondwetswijzigingen door te voeren. Bovendien kent Magyar als voormalig Fidesz-insider de machtslijnen binnen het regime, wat hem een strategisch voordeel kan geven bij het ontrafelen van het netwerk. Tegelijk wijzen deskundigen erop dat diezelfde positie misbruikt kan worden: de sleutels van het systeem bieden ook de verleiding tot wraak of machtsconsolidatie.
Het grootste praktische probleem is de mate waarin Orbáns invloed is ingebed in het staatsapparaat en de samenleving. Leidenonderzoeker Antoaneta Dimitrova benadrukt dat het om meer gaat dan politiek leiderschap: duizenden benoemingen in de publieke sector (onder meer de hoofden van ruim vijfduizend scholen) en instellingen moeten worden herzien. Dat vereist objectieve criteria om loyalisten te verwijderen zonder zelf partijdigheid te tonen — een tijdrovende en gevoelige operatie die jaren kan duren. Ook internationaal en juridisch is het herstellen van democratische instellingen ingewikkelder dan het omgekeerde proces van geleidelijke autoritaire uitholling.
Kortom: er is nu een politiek momentum en formele ruimte om Orbáns invloed terug te dringen, maar het ontmantelen van het systeem en het duurzaam herstellen van democratische checks-and-balances zal een langdurig en delicaat proces worden. Hongarije staat daarmee op een cruciaal kruispunt: het moet laten zien hoe je een autoritair opgebouwde machtsstructuur weer democratisch maakt — of misbruikt die mogelijkheid juist voor nieuwe machtsvorming.