Mag Amerikaanse kerk actievoeren voor politieke kandidaat? „Wat predikant in kerkdienst zegt, gaat overheid niets aan"

In dit artikel:

Baptistenpredikant dr. Robert Jeffress getuigde recent voor het Amerikaanse ministerie van Justitie in een debat over godsdienstvrijheid en de vraag of kerken actief politieke kandidaten mogen steunen of juist tegenwerken. Centraal staat het sinds 1954 bestaande Johnson-amendement, dat belastingvrije organisaties — formeel ook kerken — verbiedt zich te mengen in verkiezingscampagnes. Het amendement kwam er nadat Lyndon B. Johnson bezwaar maakte tegen politieke campagnevoering door belastingvrije organisaties; historisch gezien is het in de praktijk grotendeels symbolisch gebleven: slechts één kerk (Branch Ministries, New York) verloor ooit haar belastingvrijstelling wegens politieke uitingen.

Uit onderzoek van Pew uit 2016 blijkt dat preken met expliciete kandidaatsteun of -afkeuring relatief zeldzaam zijn; ongeveer een op de tien kerkgangers hoorde daarmee te maken. Wel waren zwarte protestanten vaker getuige van uitgesproken steun of kritiek door geestelijken tijdens de verkiezingen van 2016.

Sinds 2016 is het schrappen van het Johnson-amendement een belangrijk politiek doel voor conservatieven en de Republikeinse Partij. President Trump probeerde via een uitvoerend bevel in 2017 handhaving van het amendement te beperken; president Biden draaide dat in 2021 terug. Critici wijzen op potentiële grondwetsproblemen met het amendement: schendingen van godsdienstvrijheid en scheiding van kerk en staat, beperking van vrije meningsuiting en de vraag of belastingvrijstelling onterecht wordt verbonden aan politieke onthouding. In juli 2025 maakte de belastingdienst een opvallende uitspraak dat het Johnson-amendement niet op kerken van toepassing zou zijn — maar veel conservatieve kerken blijven huiverig over mogelijke beleidswisselingen bij andere administraties, reden waarom ze hun bezwaren nu ook in een DOJ-hoorzitting toelichten.

Jeffress belichtte uit eigen ervaring waarom hij het amendement wil laten vallen. Zijn First Baptist Church in Dallas werd in 2021 door de IRS onderzocht wegens vermeende politieke propaganda nadat vice-president Mike Pence en minister Ben Carson in juni 2020 tijdens een dienst hadden gesproken. Een klacht van de atheïstische Freedom From Religion Foundation leidde tot het onderzoek; Jeffress benadrukte dat zijn kerk geen kandidaten vanaf de kansel steunt en suggereerde dat politieke vooringenomenheid een rol speelde, onder meer door te wijzen op tegengestelde voorbeelden waarbij kandidaat-lezingen door anderen minder werden bestraft. In juli 2022 concludeerde de IRS uiteindelijk dat First Baptist Dallas geen overtreding had begaan. Ondanks die uitkomst blijft Jeffress pleiten voor afschaffing van het amendement: volgens hem mag de overheid de boekhouding van kerken controleren, maar niet bepalen wat predikanten in hun preken zeggen.

Kort samengevat draait het debat om de balans tussen belastingregels, politieke neutraliteit van religieuze instellingen en grondrechten zoals godsdienstvrijheid en vrije meningsuiting — een kwestie die politiek geladen blijft en gevoelig voor wisselende beleidskeuzes in Washington.