Maar liefst 70 procent Nederlanders wil het, maar politieke partijen hebben er weinig zin in: komt kiesdrempel er ooit?

In dit artikel:

De vraag of Nederland een kiesdrempel moet invoeren om de veelheid aan partijen te beperken staat opnieuw ter discussie nu de parlementaire versplintering zichtbaar is: de Tweede Kamer telt vijftien fracties, de Eerste Kamer negentien. Momenteel volstaat ongeveer 0,67 procent van de stemmen (ongeveer 70.000 stemmen) voor één zetel, terwijl opinieonderzoeken al jaren aangeven dat rond de 70 procent van de bevolking voorstander is van een drempel van minstens twee zetels.

VVD-Kamerlid Silvio Erkens probeerde vorig jaar het minimum op te trekken naar 2 procent (ongeveer drie zetels), maar zijn voorstel strandde: alleen de VVD steunde het plan. Erkens ziet hogere drempels als oplossing voor lange debatten en het steeds lastiger vinden van meerderheden bij thema’s als woningbouw en migratie. Hij overweegt een nieuwe, langdurige politieke inzet, maar in de huidige Kamer is geen meerderheid in zicht en kleine partijen hebben weinig reden om zichzelf te beperken.

Tegenstanders, waaronder SP’er Jimmy Dijk en SGP’er Chris Stoffer, benadrukken dat lage drempels zorgen voor brede representatie van uiteenlopende belangen en dat partijen vanuit één zetel kunnen doorgroeien — een ontwikkeling die JA21 recent illustreert (van één zetel in 2023 naar negen nu). Hoogleraar Tom van der Meer wijst er ook op dat het Nederlandse systeem voortdurend ververst wordt door nieuwe partijen en dat versnippering niet nieuw is; in eerdere decennia waren er vergelijkbaar veel fracties. Volgens hem ligt het echte probleem eerder in het ontbreken van dominante massapartijen: vroeger haalden PvdA en CDA samen veel meer zetels dan nu.

Internationaal gezien heeft Nederland een van de laagste effectieve drempels binnen Europa; landen als België en Duitsland hanteren rond de 5 procent, terwijl districtenstelsels in Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk kleine partijen praktisch uitsluiten. Emeritus-hoogleraar Emanuel Richter waarschuwt dat dergelijke drempels veel stemmen onvertegenwoordigd kunnen laten — in Duitsland leidde dat recentelijk tot het wegvallen van zo’n 15 procent van de stemmen — wat coalitievorming vergemakkelijkt maar ook veel kiezers buitenspel zet. Van der Meer waarschuwt daarnaast dat een drempel politieke terughoudendheid kan veroorzaken: partijen zouden minder snel kwetsbare besluiten nemen uit vrees onder de grens te zakken.

Kortom: hoewel brede maatschappelijke steun voor een hogere kiesdrempel bestaat, ontbreken politieke draagkracht en bereidheid bij kleine partijen om zichzelf te beperken. De Kamer zou ook intern aan regels kunnen sleutelen (fractiecriteria, spreektijd e.d.) om praktische gevolgen van fragmentatie te dempen zonder de kiesverhoudingen fundamenteel te veranderen.