Maakt de doodstraf een comeback, of zien we juist de laatste stuiptrekkingen ervan?

In dit artikel:

Een mislukte executie in Tennessee en een voorstel om een terechtstelling wereldwijd live uit te zenden hebben de discussie over de doodstraf opnieuw aangewakkerd. De vijftigjarige Christa Pike overleefde in de Riverbend-gevangenis in Nashville een executiepoging. Doordat het gevangenispersoneel pas ongeveer een uur later medische hulp inschakelde en een rechtstreeks telefoontje naar 911 eerst voor een grap werd aangezien, kwam de hulpverlening nog eens vertraagd op gang. Pike werd opgenomen en later ontslagen. Tennessee heeft alle geplande executies voorlopig opgeschort; het is nog onduidelijk of Pike opnieuw ter dood wordt gebracht.

Ook het plan van de Amerikaanse minister van Defensie Pete Hegseth leidde tot verontwaardiging. Hij wilde de aanstaande executie van voormalig majoor Nidal Hasan, die in 2009 dertien militairen doodschoot en door een militaire rechtbank tot het vuurpeloton is veroordeeld, live laten uitzenden. President Donald Trump blokkeerde het voorstel, hoewel hij erkende dat een dergelijke uitzending volgens hem afschrikwekkend zou kunnen werken.

De incidenten vallen samen met een wereldwijde stijging van het aantal executies. Amnesty International registreerde in 2025 minstens 2707 terechtstellingen in zeventien landen, het hoogste aantal in 44 jaar. Iran was verantwoordelijk voor 2159 executies en Saudi-Arabië voor 356. China geldt vermoedelijk als koploper, maar houdt de cijfers geheim. In de Verenigde Staten werden 47 gevangenen geëxecuteerd, het hoogste aantal sinds 2009.

Volgens Amnesty blijft de doodstraf echter het beleid van een kleine minderheid. De VS zijn het enige land in Noord- en Zuid-Amerika waar nog executies plaatsvinden en Belarus is het laatste Europese land dat de straf uitvoert. In 2024 stemde meer dan twee derde van de VN-lidstaten voor een wereldwijde opschorting; inmiddels steunen meer dan 130 landen een moratorium. Ook landen die de straf nog wel in hun wet hebben, voeren haar soms niet meer uit, zoals Marokko, dat sinds 1993 niemand heeft geëxecuteerd.

Tegelijk zijn er recente tekenen van een opleving. In Libië werden volgens Human Rights Watch in augustus en september 31 mensen geëxecuteerd na dubieuze processen, de eerste executies daar sinds 2010. Algerije breidde de doodstraf uit naar onder meer opzettelijke natuurbranden, terwijl het land al meer dan dertig jaar geen vonnis heeft uitgevoerd. Iran veroordeelde de 23-jarige Najmeh Amini wegens vermeende godslasterlijke onlineberichten en gebruikt de doodstraf steeds vaker tegen politieke tegenstanders en vermeende collaborateurs. Israël nam een wet aan die de straf makkelijker toepasbaar maakt op Palestijnen die worden veroordeeld voor het doden van Joodse Israëliërs; de regeling geldt niet op dezelfde manier voor Joodse kolonisten die Palestijnen doden.

Amnesty ziet de doodstraf als een machtsmiddel om angst te zaaien en afwijkende meningen te onderdrukken. De auteur verbindt de afnemende publieke zichtbaarheid van executies aan veranderende maatschappelijke normen: wat ooit als rechtvaardig gold, kan later beschamend worden. Zo verbergt China de cijfers, presenteerden de VS de dodelijke injectie als een humane methode en voert Saudi-Arabië executies niet langer publiekelijk uit. Dat neemt de wreedheid niet weg, maar kan het draagvlak aantasten.

Van de vermeende afschrikwekkende werking van de doodstraf bestaat geen overtuigend wetenschappelijk bewijs. Uiteindelijk blijft vooral vergelding als rechtvaardiging over, terwijl gerechtelijke dwalingen bij een onherroepelijke straf niet kunnen worden hersteld. De auteur verwacht dat abolitionisten ondanks de wereldwijde afschaffingstrend nog zware tegenwind krijgen zolang autoritaire leiders de doodstraf inzetten als symbool van macht en hardheid.