Maak weer plek voor kleine ondernemers uit de buurt, zeggen onderzoekers
In dit artikel:
Kleine, buurtgebonden ondernemingen — van fietsenmakers en ateliers tot laagdrempelige koffietentjes — verdwijnen uit wijken door woningnood en oplopende prijzen, waarschuwen onderzoekers van Platform31. Dat soort kleinschalige voorzieningen levert belangrijke ontmoetingsplekken en betaalbare diensten, maar dreigt in kwetsbare stadsdelen als eerste plaats te maken voor rendementsgerichte keuzes.
Platform31-onderzoeker Jeroen Mens signaleert dat de nadruk op woningbouw en de stijgende vastgoedprijzen het steeds lastiger maken om betaalbare werkruimtes te vinden. In zijn buurtobservaties, bijvoorbeeld in Kanaleneiland (Utrecht), ziet hij begane grondlagen in woontorens die volledig levenloos zijn — “een doodse begane grond voelt heel unheimisch” — wat de sociale kwaliteit van de straat ondermijnt. Creatieve makers en kleine ondernemers worden eerst uit de woonmarkt verdreven en nu ook uit werkruimtes, waardoor bepaalde groepen helemaal uit de stad kunnen worden gedrukt.
Woningcorporaties spelen volgens het rapport een sleutelrol omdat zij vaak eigenaar zijn van bedrijfsruimtes op de begane grond. Toch hebben corporaties andere prioriteiten: wachttijdbestrijding, verduurzaming en financiële druk. Om geld vrij te maken verkopen veel corporaties hun bedrijfsonroerend goed of verhuren zij plekken aan commerciële partijen tegen marktprijzen. Dat levert directe baten op, maar gaat ten koste van sturing op welke voorzieningen in een buurt blijven en van betaalbare plekken voor startende of niet-commerciële ondernemers.
Mens wijst erop dat gemeenten en corporaties ook bewust kunnen kiezen voor een ander pad: het reserveren van ruimtes tegen gereduceerde huren of het samenwerken met stadsdelen om creatieve en ambachtelijke starters te huisvesten. Praktijkvoorbeelden tonen dat het werkt. In Amsterdam-Oost gaf corporatie De Alliantie tussen 2006 en 2016 startende creatieve en technische ondernemers in de Indische Buurt gereduceerde huren; die koers werd later voortgezet en leverde nu een mix van architecten, ontwerpers, meubelstoffeerders en makers op die bijdragen aan levendigheid. Ook in Eindhoven (Strijp-S) hebben corporatie-initiatieven rond creatieve en culinaire plekken naast sociale woningbouw bijgedragen aan aantrekkingskracht en sociale cohesie.
Het rapport pleit voor lange termijn denken: corporaties zouden ruimte moeten maken voor betaalbare werkplekken en accepteren dat die minder opbrengen, omdat levendige buurten niet alleen uit woningen bestaan maar ook uit plekken waar mensen werken en elkaar ontmoeten. Mens hoopt dat succesvolle voorbeelden andere corporaties inspireren en dat gemeenten actiever meedenken over alternatieve exploitatievormen en regelgeving om deze leefbaarheid te borgen.