Ludwig Georg Treviranus was bijna vijftig jaar predikant in Bremen
In dit artikel:
Ludwig Georg Treviranus (geboren 6 januari 1676 in Speyer) was de stichter van een invloedrijke predikantsfamilie in Bremen en stond bijna vijftig jaar aan het hoofd van de St. Pauli-gemeente. Zoon van predikant Andreas Heinrich Treviranus (de familienaam is een verlatinisering van Dreimann), studeerde Ludwig in Leiden, Franeker en Heidelberg — waar de stad in 1693 door Franse troepen werd verwoest. Na zijn studie werd hij in 1698 hofprediker op slot Schaumburg en trouwde een jaar later met Maria Magdalena Rücker. Na jaren van dienst in Nassau/Holzappel aan het hof van gravin Elisabeth Charlotte von Holzappel, nam hij in 1708 een beroep aan naar Bremen en bleef daar tot zijn overlijden in 1757.
Bremen was toen een gereformeerd bolwerk binnen een grotendeels lutherse omgeving; Treviranus trok daarom veel kerkgangers en ontwikkelde een zichtbaar actief pastoraat. Hij legde nadruk op catechisatie — onder meer op een verplichte voorbereiding vóór de belijdenis des geloofs — en bezocht zijn gemeente intensief. Zijn preken bestonden uit gedegen Schriftverklaring gevolgd door uitgebreide toepassingen, gericht op onbekeerden, overtuigden en gelovigen tegelijk.
Treviranus stond theologisch in de Lampeaanse traditie: een middenpositie tussen de leerstijlen van Voetius en Coccejus, met soms vergeestelijkende uitleg en ook sporen van lutherse liturgische gebruikten (zoals prediking per zondag/feestdag). Zijn collegae en geestverwanten omvatten onder anderen Friedrich Adolf Lampe; diens invloed is zichtbaar in de opbouw en toon van Treviranus’ preken. In 1720 ontstond er één serieuze controverse met de kerkleiding over zijn stelling dat Christus alleen voor de uitverkorenen is gestorven; in 1726 publiceerde hij nogmaals zijn standpunt maar legde daarna het wapen neer en vermeed verdere polemiek.
Meerdere prekenbundels van Treviranus verschenen tussen 1726 en 1739 in Nederlandse vertaling, titels als "Kerkredenen", "De Waarheid in Jezus" en "De ware gestalte van Christus" bereikten een breder lezerspubliek en blijven soms heruitgegeven in moderne series. Een tastbaar relikwie van zijn ambt is de houten kuip uit de St. Pauli-kansel, die na de vernietiging van de kerk bij het bombardement van 6 oktober 1944 is herplaatst in de kerk van Borgfeld. Zijn zoon Johann Friedrich Treviranus zette de predikantslijn voort als predikant van de Martinikerk in Bremen vanaf 1720. Treviranus’ nalatenschap leeft voort in preekuitgaven en in de reputatie van een predikant die tekstgetrouw preekte en intensief omging met zijn gemeente.