Lucassen (1939-2025) brak met Donald Duck en Kuifje taboes in de schilderkunst

In dit artikel:

Kunstschilder Lucassen is afgelopen zaterdag op 86-jarige leeftijd overleden. In de jaren zestig maakte hij naam met schilderijen die sterk beïnvloed waren door popart, waarin hij beelden uit strips, film en reclame verwerkte. Hij behoorde tot de toonaangevende vertegenwoordigers van de nieuwe figuratie, een stroming die abstractie en figuratie combineert. Zijn werk stelde vragen over originaliteit en werkelijkheid, en hij citeerde kunstenaars en populaire cultuur met een brede culturele interesse, zonder ironie.

Lucassen groeide op in het Burgerweeshuis in Amsterdam, nadat zijn vader tijdens de Tweede Wereldoorlog overleed bij een ontsnappingspoging uit een Duits werkkamp en ook zijn moeder jong stierf. Pas op latere leeftijd ontwikkelde hij een passie voor beeldende kunst, die hij verder ontwikkelde aan het Rijksinstituut tot Opleiding van Teekenleeraren. Zijn kennismaking met moderne kunst in het Stedelijk Museum was een openbaring die zijn artistieke koers veranderde.

In de jaren tachtig verschoof zijn stijl naar steeds abstracter werk, waarin hij een sober kleurenpalet hanteerde en koos voor raadselachtige combinaties van lijnen en tekens. Naast schilder was Lucassen een fervent verzamelaar van hedendaagse kunst en etnografica, die hij bijeenbracht in zijn atelier in Amsterdam Oud-Zuid, een verzamelplaats vol schilderijen, sculpturen en rommelmarktobjecten. Een belangrijk onderdeel van zijn oeuvre bestond uit "modifications": schilderijen van tweedehands kunstwerken die hij bewerkte met lagen van cijfers, letters en speelgoed, waarmee hij kitsch een nieuwe betekenis gaf.

Exposeren vond Lucassen doorgaans onaangenaam; zijn deelname aan de Biënnale van Venetië in 1986 ervaarde hij als een kwelling door depressieve gevoelens en zijn beperkte sociale vaardigheden. Desondanks bleef hij tot op hoge leeftijd toegewijd aan het maken van kunst, voortdurend zoekend naar het ultieme schilderij dat in zijn geest al compleet was, maar in uitvoering altijd voor een deel anders uitviel.

Recente erkenningen waren een groot overzicht in het Kunstmuseum Den Haag vijf jaar geleden en het winnen van de Jeanne Oosting Prijs voor schilderkunst vorig jaar. Ook liet hij toen een groot deel van zijn privécollectie veilen. Lucassens overlijden betekent het verlies van een kunstenaar die met een eigenzinnige en diepzinnige aanpak een blijvende plek verwierf binnen de naoorlogse Nederlandse kunstwereld.