Lokale partijen zetten opmars door, opkomst hoger dan in 2022
In dit artikel:
Lokale partijen behalen verreweg de meeste raadszetels bij de gemeenteraadsverkiezingen, volgens een prognose van de ANP-verkiezdesk. De opkomst lag op minstens 54,1 procent, hoger dan de 51 procent in 2022. Later op de dag volgen in alle gemeenten de definitieve tellingen; van Amsterdam, Hoorn en Westerwolde ontbraken bij publicatie nog resultaten.
Opvallend was de doorbraak van nieuwkomers: in Westervoort werd Wij Westervoort met ruim 33 procent meteen de grootste, in Oldebroek won het afgesplitste Christelijk Verbond Oldebroek met ruim 32 procent, en in Uitgeest kreeg debutant Onafhankelijk Uitgeest bijna één op de vijf stemmen. Ook op Goeree-Overflakkee, in Hardenberg, Best, Stede Broec en op Texel ging een nieuwe partij aan kop.
Forum voor Democratie boekte de grootste procentuele winst onder de landelijke partijen: het deed mee in tweemaal zoveel gemeenten als eerder en zag het aantal stemmers naar circa 300.000 verviervoudigen. In alle gemeenten waar FVD stond, lijkt de partij (ten minste) één zetel te halen. FVD-fractievoorzitter in de Tweede Kamer De Vos noemde de avond “fantastisch” en zei dat uitsluitingsargumenten van andere partijen een smoes zouden zijn.
In de vier grootste steden ontbreken nog enkele definitieve uitslagen. Rotterdam kent GroenLinks–PvdA als grootste fractie; die combinatie kreeg evenveel zetels als Leefbaar Rotterdam (11), maar haalde meer stemmen. In Den Haag werd Hart voor Den Haag van Richard de Mos de grootste met 16 zetels (één minder dan de exitpoll). Utrecht levert GroenLinks–PvdA één extra zetel op (14).
Landsbreed lijkt GroenLinks–PvdA de grootste te worden met ruim 13 procent van de stemmen, maar dat is minder dan de 16 procent uit 2022. VVD en CDA blijven rond de 11 procent, D66 stijgt licht naar circa 9 procent. ChristenUnie, SP, Partij voor de Dieren en Bij1 boeken naar verwachting (kleine) verliezen; de SP verloor bijvoorbeeld in Oss de helft van haar zetels. JA21, BBB, Volt, 50Plus, Denk, SGP en PVV lijken lichte winst te behalen; de PVV werd de grootste in meerdere kleinere gemeenten (Zoetermeer, Papendrecht, Terneuzen, Pekela en Stadskanaal).
Een opvallende mislukking was NSC: in de vijf gemeenten waar de partij meedeed (Amersfoort, Apeldoorn, Den Haag, Eindhoven en Zoetermeer) werd geen enkele raadszetel gehaald. NSC, in 2023 door Pieter Omtzigt naar 20 Tweede Kamerzetels geleid, leverde sindsdien sterk in en scoorde nu hooguit enkele honderden stemmen per gemeente (649 in Den Haag als piek).
De uitslag benadrukt de opmars en veerkracht van lokale partijen en wijst op verdere versnippering van het politieke landschap, terwijl de traditionele landelijke partijen wisselende resultaten boeken. De definitieve uitslagen en opkomstpercentages per gemeente moeten nog afgerond worden.