LIVEBLOG 11. VS wil opstand, bewapent de KOERDEN, 'zoon Khamenei verkozen tot ayatollah', Israëlische F-35 schiet Iraanse straaljager neer
In dit artikel:
Mojtaba Khamenei (56), een van de zonen van de overleden opperste leider Ali Khamenei, is volgens Iran International door de Assembly of Experts als nieuwe hoogste leider van Iran aangewezen. Zijn verkiezing wekt veel vragen op: hij wordt door waarnemers niet gezien als een van de hoogste religieuze autoriteiten, zou niet de rang van ayatollah of mujtahid hebben en mist volgens critici bestuurlijke ervaring die de grondwet vereist. De benoeming voedt beschuldigingen dat de Islamitische Republiek naar een soort dynastieke opvolging verschuift. Het lichaam van de overleden Khamenei wordt vandaag opgebaard in de Ruhollah Khomeini-moskee; er is een driedaagse rouwperiode begonnen.
Tegelijk escaleert het geweld en de regionale inmenging snel. Afgelopen nacht en vanochtend werden zware aanvallen op Teheran gemeld; beeldmateriaal toont geconcentreerde bombardementen en CENTCOM bevestigde het gebruik van B-52-bommenwerpers. Israëlische strijdkrachten zeggen meerdere doelen te hebben geraakt, waaronder vier bases van de Basij-milities en interne veiligheidscentra die een rol spelen bij onderdrukking van de bevolking. De IDF meldt ook dat een Israëlische F-35I een Iraanse Yak-130 neerhaalde — volgens Israël de eerste keer dat een F-35 een bemande straaljager uitschakelde en de eerste Israëlische neerhaling van een bemande straaljager in veertig jaar. Israëlisch defensieminister Yoav Katz verklaarde verder dat elke door het regime aangestelde nieuwe leider een doelwit voor liquidatie zou zijn.
In Irak en langs de grensgebieden speelt zich een andere dynamiek af: CNN schrijft dat de CIA werkt aan het bewapenen van Koerdische strijdgroepen om mogelijk een opstand in Iran te stimuleren. De Koerdische minderheid in Iran telt circa 6,5 miljoen mensen (ongeveer 10 procent van de bevolking). Historisch gezien heeft Amerikaanse bewapening van Koerdische groeperingen herhaaldelijk geleid tot later verlaten of verraden partnerschappen, wat nieuwe spanningen in een eventuele post-revolutionaire situatie kan veroorzaken.
Ook buiten Iran waren schokkende incidenten: boven Koeweit werden drie Amerikaanse F-15E Strike Eagles verloren — volgens bronnen van de Wall Street Journal zou een Koeweitse F/A-18-piloot met drie raketten de toestellen hebben neergehaald terwijl Iraanse drones het luchtruim binnendrongen. Een drone-inslag op een basis zou het overlijden van zes Amerikaanse militairen hebben veroorzaakt; de Verenigde Staten maakten vanochtend de namen en foto’s van vier van de zes doden bekend (Cpt. Cody A. Khork; Sfc. Noah L. Tietjens; Sfc. Nicole M. Amor; Sgt Declan J. Coady), twee slachtoffers zijn nog niet officieel vrijgegeven.
Verder werd voor de kust van Sri Lanka het Iraanse fregat IRIS Dena tot zinken gebracht, vermoedelijk door een onderzeese aanval; de kustwacht assisteert en er worden nog vele vermisten gezocht. In Nederland leidt de chaotische situatie in het Midden-Oosten tot repatriëringsproblemen: tientallen Nederlanders bleken in Oman niet op de lijst te staan en konden niet mee op een KLM-repatriëringsvlucht.
Kortom: de machtswisseling in Teheran heeft tot onmiddellijke en brede militaire escalatie geleid, met betrokkenheid van Amerikaanse, Israëlische en regionale actoren, een verhoogde rol van Koerdische groeperingen en nieuwe geopolitieke risico’s rond zowel luchtruimincidenten als maritieme aanvallen. De onduidelijkheid over de legitimiteit en stabiliteit van de nieuwe leiding maakt de situatie extra explosief.