LIVE Tweede Kamerverkiezingen | Kiesraad: 16 van de 32 partijen hebben papierwerk nog niet op orde

In dit artikel:

De Tweede Kamerverkiezingen vinden plaats op 29 oktober. Maandag leverden 32 partijen kandidatenlijsten in bij de Kiesraad; bij 16 daarvan zijn formele tekortkomingen vastgesteld. Die partijen hebben tot donderdag 17.00 uur de tijd om ontbrekende stukken aan te vullen; de Kiesraad neemt vrijdag om 17.00 uur een definitief besluit over welke lijsten geldig zijn.

De geconstateerde verzuimen variëren van relatief kleine administratieve fouten tot wezenlijke missers. Zo ontbreekt bij sommige nieuwkomers de waarborgsom van 11.250 euro, en meerdere partijen hebben onvoldoende ondersteuningsverklaringen in bepaalde kieskringen. De Fryske Nasjonale Partij (FNP) ontbreekt in negen kieskringen aan genoeg handtekeningen. Ook missen bij veel lijsten instemmingsverklaringen van kandidaten of komen handtekeningen niet overeen met de ID-krabbel, aldus de Kiesraad. NSC is de enige gevestigde partij met een kleinigheidje, terwijl andere nieuwkomers grotere aandachtspunten hebben.

GroenLinks-PvdA breidde haar al vastgestelde lijst uit met twintig bekende namen op plekken 61–80 als lijstduwers: onder meer Jan Smeets, Erik van Muiswinkel, Vincent Bijlo, Hanneke Groenteman, oud-ministers Jan Pronk en Hedy d’Ancona en oud-politici als Andrée van Es. Lijstduwers staan symbolisch onderaan lijsten om publiekstrekkersstemmen te trekken; ze hebben doorgaans geen reële kans op een zetel.

Op thema’s laten partijen zowel overlap als verschillen zien. Een ruime meerderheid wil (een vorm van) mondzorg terug in het basispakket: voorstellen lopen uiteen van een gratis jaarlijkse controle tot volledige vergoeding van tandzorg. GroenLinks-PvdA pleit daarnaast voor vergoeding van onder meer brillen voor kinderen, spraakcomputers en anticonceptie. 50PLUS legt in zijn programma sterke nadruk op veiligheid — meer politie op straat, zwaardere straffen en digitale veiligheid — naast pensioenen, woonruimte voor ouderen en betaalbare zorg; lijsttrekker Jan Struijs, oud-voorzitter van de Nederlandse Politiebond, heeft grote invloed op die koers.

Bij Denk kwam het tot interne spanningen over de samenstelling van de top van de kandidatenlijst. Uiteindelijk staat de huidige Kamerfractie ook bovenaan de lijst: Stephan van Baarle als lijsttrekker met Dogukan Ergin en Ismail el Abassi op twee en drie, een uitkomst die leidde tot het aftreden van het partijbestuur en tussenkomst van een interim-bestuur.

De campagnedynamiek wordt beïnvloed door partijcongressen en uitspraken van kopstukken. VVD-minister Ruben Brekelmans suggereerde in Buitenhof dat een centrumrechtse coalitie volgens peilingen niet vanzelfsprekend is en dat uitsluiting van GroenLinks-PvdA ‘het land onbestuurbaar’ kan maken; hij corrigeerde zich later op X en noemde samenwerking met GroenLinks-PvdA “totaal ongeloofwaardig”. VVD-leider Dilan Yesilgöz probeerde op het VVD-congres de partij te verenigen na een moeizame zomer en erkende gemaakte fouten. CDA-voorman Henri Bontenbal oogstte op het CDA-congres optimisme, gesteund door oud-premier Jan Peter Balkenende. ChristenUnie-leider Mirjam Bikker benadrukte op haar congres de christelijke identiteit en mikt op groei van drie naar zeven zetels. NSC-leider Eddy van Hijum blijft ambitieus ondanks lage peilingen en ziet zijn partij als mogelijke ‘brug’. JA21-lijsttrekker Joost Eerdmans sprak zijn scepsis uit over een minderheidskabinet met de PVV; Geert Wilders heeft een dergelijk scenario niet uitgesloten.

Volgende concrete mijlpaal: vrijdag 17.00 uur bepaalt de Kiesraad welke partijen officieel mogen meedingen naar zetels op 29 oktober.