LIVE | Fleur Agema voor het eerst niet de nummer twee van de PVV

In dit artikel:

De Tweede Kamerverkiezingen zijn op 29 oktober; het parlementaire reces begint op 3 oktober zodat partijen campagne kunnen voeren. In aanloop naar die datum presenteren partijen kandidatenlijsten en verkiezingsprogramma’s en ontstaan meerdere lijst- en leiderschapswisselingen.

Kiezerspeilingen en algemene lijn
- In de nieuwste zetelpeiling van EenVandaag/Verian loopt de PVV vooruit naar ongeveer 33 zetels; GroenLinks–PvdA staat op circa 26 en het CDA op 22. De VVD zakt scherp, van 23 naar ongeveer 15 zetels; lijsttrekker Dilan Yesilgöz ziet haar populariteit teruglopen.
- Veel partijen zoeken zichtbaarheid met vernieuwing in lijsten of met concrete programma-voorstellen.

Belangrijkste kandidaten- en lijstwijzigingen
- PVV: Geert Wilders maakte de topvier bekend; opvallend is dat Fleur Agema voor het eerst sinds de oprichting van de partij niet meer op de tweede plek staat. Die plek is ingenomen door Sebastiaan Stöteler (europarlementariër en lokaal raadslid). Agema’s toekomst op de lijst is onzeker; de rest van de PVV-lijst is nog niet openbaar.
- CDA: De conceptrij bevat nieuwe combinaties van nationale en regionale gezichten. EO-presentator Tijs van den Brink staat naar verwachting op plek 11; olympisch hordenkampioen Gregory Sedoc is lijstduwer. De leden stemmen nog over de definitieve volgorde.
- GroenLinks–PvdA: dezelfde top-5 als twee jaar geleden (met Frans Timmermans als lijsttrekker); enkele wethouders en lokale politici komen nieuw in de top-30, terwijl een paar zittende Kamerleden buiten de top-30 vallen. Leden kunnen van eind augustus stemmen over de conceptlijst.
- D66: commissies en leden zetten UWV-topvrouw Nathalie van Berkel op plek 6 (het partijbestuur wilde haar op 2). Jan Paternotte staat op 2; Hans Vijlbrief schoof omhoog naar 3. D66 staat momenteel rond de 10–12 zetels in peilingen.
- NSC: Eddy van Hijum voert de lijst aan; Nicolien van Vroonhoven keerde terug en staat op plaats 2. Het programma zet in op bestaanszekerheid en lokale weerbaarheid (o.a. burgersteunpunten).
- 50Plus: Corrie van Brenk en Martine Baay bezetten plekken 2 en 3 onder lijsttrekker Jan Struijs.

Programma’s en beleidsparagrafen
- CDA: presenteert een conceptprogramma met “moeilijke keuzes”, zoals het afbouwen van hypotheekrenteaftrek in ruil voor verlaging van de inkomstenbelasting, en de invoering van een tijdelijke ‘vrijheidsbijdrage’ om defensie-uitgaven (Navo-norm) mede te financieren; ook noemt de partij extra lenen en bezuinigingen.
- Volt: liet leden het programma vormgeven op basis van 2023; voorstellen omvatten onder meer een basisinkomen en ambitie om Tata Steel te transformeren tot een ‘Tata-stad’. Lijsttrekker Laurens Dassen richt zich op jongeren en vernieuwing.
- ChristenUnie: wil kinderbijslag fors verhogen naar circa 4.500 euro per jaar per kind, investeert in woningbouw en omarmt de hogere Navo-norm van 3,5% van het bbp. Top-5 van de lijst blijft gelijk aan 2023.
- JA21: scherpere toon op asiel en veiligheid, en plannen voor een minister van Overheidsefficiëntie; de partij trekt Diederik Boomsma (voormalig NSC) aan.
- BBB: conceptprogramma pleit tegen extra dierenwelzijnsregels die boeren zouden schaden, wil strengere maatregelen tegen asielmigranten die terugreizen naar hun land van herkomst en pleit voor aanpassingen in benoemingsprocedures van de Raad van State; leden stemmen eind augustus over het definitieve programma.

Interne crises en opvallende ontwikkelingen
- Denk: lijsttrekker Stephan van Baarle trok zich kort terug na ruzie over de kandidatenlijst; het partijbestuur trad uiteindelijk af en Van Baarle nam het leiderschap opnieuw op zich terwijl oud-leider Tunahan Kuzu als voorzitter naar voren werd geschoven.
- ABN AMRO: hoofdeconoom Sandra Phlippen treedt tijdelijk terug omdat ze als lijstduwer en inhoudsmedewerker betrokken is bij D66; ze blijft economisch adviseur van de bank maar neemt een tijdelijke step-back van haar functie.

Kortom: de campagneperiode wordt gekenmerkt door lijstherschikkingen, interne conflicten bij kleinere partijen, verscherpte programmapunten (defensie, asiel, gezinnen en woningmarkt) en aanzienlijke verschuivingen in de peilingen. Veel lijsten en programma’s worden de komende weken definitief gemaakt via leden- of congresbesluiten.