Literatuur dient voor de AI-giganten puur nog als voer voor hun machines

In dit artikel:

Marcel Möring reflecteert op de gevolgen van kunstmatige intelligentie voor de literatuur en de uitgeverswereld. Aanleiding is onder meer de onverwachte dood van zijn voormalige agent Derek Johns, die volgens Möring een uitgesproken ouderwetse, persoonlijke benadering van het vak had. Johns geloofde in vertrouwde contacten en wederzijds vertrouwen tussen agent en schrijver en vermeed daarom grote boekenbeurzen, die hij te veel op een markt of veemarkt vond lijken.

Die manier van werken staat volgens Möring haaks op een tijd waarin AI steeds verder doordringt in het schrijven en uitgeven. Uitgevers en agenten kunnen volgens hem nog moeilijk onderscheiden of een tekst door een mens of door een machine is gemaakt. Eenvoudige, automatisch samengestelde non-fictie is relatief herkenbaar, maar teksten waarbij AI bijvoorbeeld de plot bedenkt en een schrijver de uitwerking verzorgt, kunnen na beperkte redactie overtuigend menselijk lijken. Daardoor wordt het lastiger om literair werk te beoordelen op originaliteit, stijl, zinsbouw en structuur.

Möring verwijst ook naar een universitair docent die studenten verplichtte een tentamen met pen en papier te maken, zonder computers of telefoons. Hoewel dit protest opriep, bleek het experiment dat veel studenten de getoetste kennis niet zelfstandig beheersten: zij hadden op hulp van AI gerekend.

Volgens Möring bedreigt AI niet alleen de creativiteit van schrijvers, maar gebruiken de grote technologiebedrijven boeken bovendien als grondstof voor hun taalmodellen. Hij noemt berichten dat oude en zeldzame boeken massaal worden opgekocht en uit hun band gehaald om ze sneller te kunnen scannen. Een verhaal over een speciale Amazon-hal waar boeken als het ware worden verslonden, kan hij niet verifiëren, maar het beeld past volgens hem bij de manier waarop AI-bedrijven literatuur behandelen: niet als iets om te lezen, maar als invoer voor machines.

Möring verbindt dit aan het idee van ‘post-literacy’, een samenleving waarin geschreven taal terrein verliest aan beeld en gesproken woord. Boeken zouden dan vooral indirect terugkeren als hulpmiddel bij het schrijven van e-mails, rapporten en cv’s. Dat vindt hij riskant, omdat lezen en schrijven mensen juist leren om zelfstandig en nadenkend te formuleren. Literatuur als voer voor AI-molochs kan volgens hem daarmee niet alleen de boekcultuur, maar ook menselijke creativiteit en denkvaardigheid aantasten.