Literaire reus Cees Nooteboom (92) overleden, schrijver van gedichten, romans en vele reisverhalen
In dit artikel:
De Nederlandse schrijver Cees Nooteboom is op 92-jarige leeftijd overleden, zo bevestigt zijn uitgeverij De Bezige Bij. Nooteboom behoorde tot de invloedrijkste literaire stemmen van het Nederlandse taalgebied en had tegelijk een vaste plaats in de Europese letteren: zijn werk is in meer dan dertig talen vertaald en hij werd jarenlang als kanshebber voor de Nobelprijs genoemd.
Geboren op 31 juli 1933 in Den Haag en opgevoed in katholieke internaatsomgevingen, ontwikkelde Nooteboom al vroeg een voorliefde voor klassieken en lezen. In de jaren vijftig trok hij liftend door Europa; die reizende levenshouding ligt als thema en methode ten grondslag aan veel van zijn werk. Zijn romandebuut Philip en de anderen (1955) legde de kiem voor zijn reputatie als schrijvende reiziger. Van daaruit bouwde hij een oeuvre op waarin poëzie, reisbeschouwing en filosofische contemplatie voortdurend met elkaar in wisselwerking stonden — poëzie noemde hij zelf de constante in zijn werk.
Naast romans en gedichten maakte Nooteboom naam als journalist en essayist. Zijn vroege verslaggeving begon in 1956 met een reportage over de Sovjetinvasie in Boedapest; later volgden bijdragen voor onder meer Elseviers Weekblad en een column in De Volkskrant, waarin hij ook over gebeurtenissen als mei ’68 en later de val van de Berlijnse Muur berichtte. Die historische waarnemingen verwerkte hij vaak in literaire notities en essays, waardoor hij naast romanschrijver ook als gevierde commentator van zijn tijd werd gezien.
Nootebooms repertoire omvat herkenbare mijlpalen: de reisbundel De omweg naar Santiago (veel herdrukken), de doorbraakroman Rituelen (1980) — die ook verfilmd werd — en belangrijke werken als Allerzielen (1998). Hij woonde langere tijd in Spanje (onder meer Menorca) en in Berlijn; zijn verblijven leverden talloze impressies en diepgravende reflecties op cultuur, ruimte en tijd op. In uiteenlopende media publiceerde hij reportages, vertaalde poëzie en samenwerkingen met fotografen.
Hoewel de Nobelprijs hem ontbrak, ontving Nooteboom vrijwel alle grote onderscheidingen binnen het Nederlandse en Europese literaire veld: onder meer de Constantijn Huygensprijs (1992), de Oostenrijkse Staatsprijs voor Europese Literatuur (2003), de P. C. Hooft-prijs (2004) en in 2009 de Prijs der Nederlandse Letteren.
Persoonlijk maakte hij deel uit van een artistiek netwerk: langdurige vriendschappen met schrijvers als Hugo Claus en Remco Campert, een relatie met zangeres Liesbeth List en vanaf 1979 een levensgezellin en samenwerker in fotografe Simone Sassen. Tot op hoge leeftijd bleef hij actief in publieke optredens en culturele projecten. Met zijn overlijden verliest de Nederlandse en Europese literatuur een markante, reizende blik en een dichterlijke stem die reizen en reflectie tot een eigen literaire traditie maakte.