Liquidatie Larijani raakt Iraanse top, maar experts waarschuwen voor 'Hydra-effect'
In dit artikel:
De liquidatie van Ali Larijani — een 67-jarige invloedrijke politicus en veiligheidsstrateeg — vond plaats in de nacht van maandag op dinsdag bij een Israëlische luchtaanval in een buitenwijk van Teheran. Larijani werd samen met zijn zoon Morteza en enkele beveiligers gedood. Hoewel hij geen militaire commandant was, speelde Larijani jarenlang een centrale rol in Iran’s strategische besluitvorming als voormalig secretaris van de Hoge Nationale Veiligheidsraad, een forum waar besluiten over oorlog, diplomatie en binnenlandse veiligheid werden vormgegeven. Hij zou ook toezicht hebben gehouden op de harde onderdrukking van de massale protesten afgelopen winter, waarbij veiligheidstroepen, waaronder de Basij, duizenden demonstranten neersloegen.
De aanslag past in een reeks gerichte aanvallen waarbij Israël recentelijk meerdere Iraanse leiders en commandanten heeft uitgeschakeld; na de eerdere liquidatie van ayatollah Ali Khamenei werd Larijani door sommige waarnemers gezien als feitelijk leider van Iran. Analisten zien in zijn dood een verschuiving in de Israëlische strategie: waar aanvankelijk vooral militaire doelwitten werden bestreden, lijken nu ook politieke kopstukken te worden gericht om het bestuurlijk en diplomatiek vermogen van Teheran te raken.
Specialisten waarschuwen echter dat het elimineren van individuen niet per se het systeem ontmantelt. Iran werkt minder hiërarchisch en meer als een netwerk van machtcentra — met de Revolutionaire Garde als een stevige spil die diep in staat en samenleving verankerd is. Zulke netwerken kunnen zich aanpassen; nieuwe leiders schuiven naar voren, wat in veiligheidsstudies soms het ’Hydra-effect’ wordt genoemd. Op korte termijn veroorzaken de liquidaties desoriëntatie en wantrouwen binnen de elite en dwingen ze functionarissen tot verhoogde eigenveiligheid.
Tegelijk wijzen experts op de risico’s van een groter machtsvacuüm: zelfs als het regime zou instorten — iets wat zij onwaarschijnlijk achten — is er geen georganiseerde oppositie die snel forensisch en stabiel het bestuur kan overnemen, waardoor chaos kan ontstaan. Op langere termijn kan de opkomst van een nieuwe generatie leiders die gevormd is door de huidige oorlog juist tot een harder, minder voorspelbaar Iran leiden.
Concluderend: de dood van Larijani verzwakt persoonlijk kapitaal en raakt het politieke weefsel van Iran symbolisch, maar lost de onderliggende crises niet op en kan de oorlog en de regionale instabiliteit eerder doen escaleren dan beteugelen.