Links moet eindelijk óók eens een schuldige aanwijzen voor de wooncrisis

In dit artikel:

Volgens het Economisch Instituut voor de Bouw hing 60 procent van de extra woningvraag tussen 2015 en 2024 samen met migratie. Dat cijfer biedt rechtse partijen een eenvoudig verhaal over de woningnood, maar zegt alleen iets over de vraag en niet over het woningaanbod. Zelfs als migratie zou stoppen, blijven er volgens het EIB na 2030 bijna 400.000 woningen te weinig.

Het opiniestuk betoogt dat vooral beleidskeuzes en de belangen van grondeigenaren en vastgoedbezitters de crisis in stand houden. Sinds het ministerie van Volkshuisvesting in 2010 werd opgeheven, is de woningmarkt grotendeels aan de markt overgelaten. Wie bouwgrond bezit, is niet verplicht daarop te bouwen. Door te wachten stijgt de grondwaarde vanzelf, terwijl de kosten beperkt blijven. Een bestemmingsplan maakt bouwen mogelijk, maar verplicht daar niet toe.

Als voorbeeld noemt het stuk de waardestijging van landbouwgrond na een bouwbesluit. Volgens berekeningen van twee DNB-economen leverde dat in 2024 gemiddeld ongeveer 1,4 miljoen euro per hectare op, landelijk circa acht miljard euro. Een voorstel om een deel van die winst af te romen voor betaalbare woningbouw werd niet uitgevoerd. Ook de hypotheekrenteaftrek, die de schatkist jaarlijks ongeveer negen miljard euro kost, zou volgens het CPB vooral de huizenprijzen opdrijven zolang het aanbod achterblijft.

Daarnaast staat in Nederland bijna achttien miljoen vierkante meter kantoor-, winkel- en kerkruimte leeg. Volgens de Rijksbouwmeester zou daar ruimte zijn voor minstens 200.000 woningen. Omdat leegstandsheffingen vooral voor woningen gelden en niet voor veel andere panden, hebben eigenaren weinig financiële prikkels om deze gebouwen te transformeren. De afschaffing van de verhuurderheffing en de verwachte bouw van bijna 100.000 woningen volgend jaar zijn positieve ontwikkelingen, maar lossen de structurele problemen volgens de auteur niet op.

Het rechtse verhaal wint volgens het opiniestuk omdat het onzekerheid vertaalt in een duidelijke tegenstelling tussen ‘Nederlanders’ en migranten. Linkse partijen komen daarentegen vaak met ingewikkelde maatregelen, zoals een heffing op grondwaardestijging, zonder concrete verantwoordelijken aan te wijzen. De auteur stelt dat partijen als VVD, D66 en CDA politieke keuzes rond hypotheekrenteaftrek en grondbeleid mede mogelijk maakten, terwijl leegstaand vastgoed ongemoeid bleef.

Op 11 november bespreekt de Tweede Kamer het grondbeleid. Dat debat biedt volgens de auteur een kans om niet alleen naar migratie te wijzen, maar ook te vragen wie profiteert van stijgende grondprijzen, fiscale voordelen en leegstand. De centrale conclusie luidt dat beleid passief bezit beschermt, waardoor woningzoekenden de rekening betalen.