Lijstduwers geven cachet aan kieslijsten van politieke partijen. Je moet niet te populair zijn, want je wordt zomaar gekozen
In dit artikel:
Partijen zetten steeds vaker bekende plaatsgenoten of ervaren bestuurders onderaan hun kieslijst als lijstduwer om kiezers aan te trekken. Doel is imago en extra stemmen; risico is dat zo’n lijstduwer onverwacht met voorkeurstemmen wordt gekozen, mede doordat de kieswet vereist dat iemand slechts 25 procent van de kiesdeler haalt om via voorkeur in de raad te komen.
Voorbeelden uit Noord‑Nederland laten de uiteenlopende motieven en gevolgen zien. Zanger en buschauffeur Bert Schaap (62), bekend als Burdy, werd vier jaar geleden op verzoek lijstduwer voor Hogeland Lokaal Centraal en haalde 227 voorkeurstemmen. Omdat hij eenmaal gekozen werd, nam hij zijn raadszetel in — al stapte hij later over naar GemeenteBelangen Het Hogeland. Nu staat hij op plek tien en zegt alleen terug te keren als de partij daadwerkelijk tien zetels haalt.
In Aa en Hunze koos de VVD oud‑tv‑persoonlijkheid Johan Derksen (77) als opvallende naam op plek twintig; hij liet weten geen politieke ambitie te hebben en zegt geen raadswerk te kunnen combineren met zijn werkzaamheden in Hilversum. Ook ex‑profvoetballer Kurt Elschot prijkt ver onderaan de CDA‑lijst in Groningen (plek 50), terwijl in Emmen oud‑profwielrenner Gert Jakobs (61) op plek 32 staat voor Wakker Emmen. Jakobs verhuisde recent terug naar zijn geboorteplaats en ziet zijn kandidatuur vooral als steun voor de partij en zijn broer, wethouder Albert‑Jan Jakobs; hij zegt wel een zetel te zullen innemen als voorkeurstemmen dat afdwingen.
Partijen halen ook regelmatig voormalig hoge bestuurders van stal. In Groningen staat Johan Remkes (74) onderaan de VVD‑lijst, Jacques Wallage (79) sluit de GroenLinks‑PvdA‑lijst af en ook Ineke van Gent (68) staat laag op een lijst. In Emmen prijkt voormalig burgemeester Cees Bijl (70) onderaan de PvdA‑lijst; hij is loyaal aan zijn partij en zou een eventuele zetel aannemen, al wil hij zich niet met zijn oude portefeuille bemoeien.
Daarnaast scoren sommige lokale partijen met ‘ex‑stadjers’: kandidaten die elders wonen maar heimwee en verbondenheid met de stad uitstralen, zoals Hans Singelenberg (63) op de lijst van 100% voor Groningen. Zulke namen benadrukken emotionele binding en aandacht voor lokale thema’s, ook als ze niet meteen actieve raadsleden willen worden.
Kortom: lijstduwers zijn een beproefde tactiek om stemmen en uitstraling te winnen, maar de lage voorkeurdrempel kan leiden tot onverwachte zetelopbrengsten waarvoor partijen en de betrokkenen van tevoren keuzes moeten maken. Sommige lijstduwers zien hun rol puur als promotor; anderen accepteren de verantwoordelijkheid als kiezers daartoe besluiten.