Lezen mensen het CPB-rapport eigenlijk wel?

In dit artikel:

Het CPB-rapport De hoogste bomen vangen minder wind werd recent breed gelezen als bewijs dat de rijken te weinig belasting betalen en dat beleid dit laat gebeuren. Stefan Tax, lobbyist voor familiebedrijven en partner bij Meines Holla & Partners, waarschuwt dat die conclusie het rapport simplificeert en dat belangrijke nuanceringen weinig aandacht kregen.

Het CPB zelf stelt dat het onduidelijk is of de inkomensongelijkheid in Nederland te hoog of te laag is. Ook wijst het rapport op de sterke rol van herverdeling: door belastingen en vooral overheidsuitgaven (toeslagen, zorg, onderwijs, andere collectieve voorzieningen) stijgt het inkomensaandeel van de onderste helft van de huishoudens van circa 19 naar 29 procent. Die maatstaf laat zien dat Nederland al veel corrigeert via uitgaven, niet alleen via hogere directe belastingen op hoge inkomens.

De publieke discussie spitst zich echter toe op een uiterst kleine groep: de top 0,01 procent — ongeveer 1.400 huishoudens in een land met ruim acht miljoen huishoudens. Tax benadrukt dat het CPB bij die groep een boekhoudkundig effect meerekent dat misleidend kan zijn: ingehouden bedrijfswinsten worden als persoonlijk inkomen gezien, terwijl de later verschuldigde box 2-heffing (nu ongeveer 31 procent) bij daadwerkelijke uitkering niet in die berekening is verwerkt. Daardoor lijkt het alsof ondernemers structureel weinig belasting betalen, terwijl veel van die heffing slechts naar de toekomst wordt verplaatst.

Volgens Tax heeft dat uitstel ook een maatschappelijk nut. Het binnenhouden van winst biedt bedrijven buffers voor investeringen, innovatie en stormachtige tijden; dat geldt zeker voor familiebedrijven. Een beleid dat winsten verplicht zou uitlekken naar dividenduitkeringen kan bedrijven kwetsbaarder maken. Daarnaast bestaat een groot deel van de vermogensstijging van de absolute top uit waardegroei van familiebedrijven op papier, wat niet per se hetzelfde is als liquide privéverrijking.

Dat neemt niet weg dat het Nederlandse belastingstelsel scheefheden kent en dat succesvolle ondernemers gewoon hun aandeel in de last moeten dragen. Maar Tax waarschuwt tegen te snelle veroordelingen: het publiek debat dreigt ondernemers van kleine en middelgrote familiebedrijven — bakkerijen, maakindustrie, generatieslange werkgevers — als publiek vijanden neer te zetten, terwijl juist die ondernemingen banen, innovatie en belastinginkomsten leveren.

Kort gezegd: het CPB-rapport bevat belangrijke signalen, maar wie alleen krantenkoppen volgt, loopt het risico de nuance te missen tussen tijdelijke boekhoudkundige verschuivingen, toekomstige belastingheffing en de economische rol van ondernemingen.