Levendige lobby op weg naar de gemeenteraadsverkiezingen
In dit artikel:
In de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen blijken partijen op grote schaal kant-en-klare teksten van belangenorganisaties in hun verkiezingsprogramma's te hebben overgenomen. Onderzoek van regionale omroepen samen met de Open State Foundation laat zien dat brieven, brochures en position papers van bedrijven, brancheverenigingen, NGO’s en semi-publieke netbeheerders letterlijk of bijna letterlijk zijn ingebouwd in lokale programma’s door partijen zowel op gemeentelijk als plaatselijk niveau van landelijke partijen.
Voorbeelden zijn talrijk: een passage uit een brochure van de Koninklijke Metaalunie belandde precies zo in het CDA-programma van Deventer; NS bood programmacommissies concrete passages aan om duurzame bereikbaarheid te bevorderen; teksten van INretail, Stedin, VNO-NCW Noord, Stichting Het Vergeten Kind, Cultuurcluster Roosendaal en anderen zijn herkenbaar terug te vinden in programma’s van partijen als SGP Waalwijk, BIJ1 Amsterdam, VVD Fryske Marren, Onafhankelijk Papendrecht, CDA Sittard-Geleen en D66 Medemblik. De Open State Foundation vond overeenkomsten in meer dan honderd lokale partijprogramma’s, en bij sommige programma’s waren er meer dan twintig matches met doorgegeven lobbyteksten.
Lobbyen zelf is niet verboden, maar het proces op lokaal niveau is grotendeels ondoorzichtig: er bestaat geen verplicht register waarin wordt bijgehouden wie wanneer invloed probeert uit te oefenen op gemeentelijke besluitvorming of programma’s. Terwijl het kabinet werkt aan een nationaal lobbyregister, ontbreekt die zichtbaarheid op gemeentelijk niveau. Serv Wiemers (directeur Open State Foundation) benadrukt dat maatschappelijke input welkom is, maar pleit voor openheid: partijen moeten vermelden welke externe input ze gebruiken en gemeenten zouden een lokaal lobbyregister moeten instellen.
Aanbevelingen uit het onderzoek zijn tweeledig: politieke partijen zouden bronvermeldingen moeten opnemen bij passages die van derden komen; gemeenten zouden een lobbyregister moeten opzetten zodat kiezers, journalisten en raadsleden kunnen nagaan welke organisaties invloed proberen uit te oefenen. Enkele grotere gemeenten, zoals Rotterdam en Amsterdam, bekijken inmiddels zulke maatregelen.