Levendig debat in de VS: is Trump een fascist?
In dit artikel:
Sinds Donald Trump weer president is, laait in de VS de vraag op of hij een fascist is — een discussie aangewakkerd door zorgen over de staat van de liberale democratie, het gewelddadige optreden van de immigratiedienst ICE en het systematisch negeren van internationale afspraken, met als dieptepunt de ontvoering van de Venezolaan Nicolás Maduro die breed wordt gezien als schending van het internationaal recht.
Nieuwsuur sprak met twee fascisme-experts: de Duitse historicus Thomas Weber (auteur van Becoming Hitler) en de Argentijn Federico Finchelstein (auteur van The Wannabe Fascists). Beiden vinden dat de Amerikaanse democratie onder druk staat, maar ze verschillen van mening over of Trump het label “fascist” verdient. Finchelstein legt fascisme uit via vier pijlers — militarisering van de politiek, demonisering van “de ander” (racisme en xenofobie), het systematisch gebruik van leugens en propaganda, en de uiteindelijke vestiging van een dictatuur — en ziet bij Trump duidelijke overeenkomsten. Hij wijst op zwaarbewapende ICE-operaties in steden als Minneapolis, de retoriek die migranten en politieke tegenstanders demoniseert, en Trumps patroon van ontkenning en vervorming van feiten. Volgens Finchelstein creëert Trump met zijn leugens een alternatieve werkelijkheid; hij zegt zelfs dat “Trump ... misschien wel het wereldrecord leugens gevestigd” heeft.
Weber trekt de grens anders. Voor hem is de kern van fascisme het geloof in collectivisme en een sterke staat die veiligheid garandeert: “De kern van elk soort fascisme is het geloof in collectivisme.” Omdat Trump juist individuele winst en egoïsme predikt en weinig vertrouwen heeft in de Staat, ziet Weber hem eerder als een maffiabons dan als klassieke fascist. Weber benadrukt Trumps clanlogica: het belonen en bestraffen om loyale groepen te beschermen, en het gericht aanvallen van zwakkere tegenstanders — vergelijkbaar met maffiapraktijken, aldus de hoogleraar.
Beide historici waarschuwen dat de democratie kwetsbaar is. Finchelstein waarschuwt dat het afschaffen van verkiezingen — hij noemt het schrappen van de tussentijdse verkiezingen een definitieve “rode lijn” — Trump tot dictator zou maken. Daarmee blijft de centrale zorg hetzelfde: of door autoritair gedrag, institutionele erosie of geweld, de fundamenten van de Amerikaanse democratie ernstig onder druk staan.