'Letterlijk', terwijl je figuurlijk bedoelt. Of 'ik check even bij je in' - de grootste taalergernissen van de afgelopen 10 jaar

In dit artikel:

Eind oktober kreeg de auteur een verzoek van HP/De Tijd om mee te denken over taaltrends voor 2025. Dat bracht haar terug naar een thema waar ze al sinds 2015 over schrijft: de zogenaamde “jeukwoorden” — kantoortermen en modieuze fraseringen die door overgebruik hun betekenis verliezen. Ze startte een LinkedIn-peiling om te horen welke woorden mensen het afgelopen jaar het meest irriteerden en welke ze juist wilden behouden. Dat leverde 935 reacties op.

Belangrijkste bevindingen: veel bekende irritaties leven nog steeds en nieuwe zijn erbij gekomen. Klassiekers zoals ‘acteren’, ‘sturen op kwaliteit’, ‘call’, ‘the why’ en vage managementuitdrukkingen bleven aanwezig als taal die vooral status wil suggereren of zaken verhullen. Engels geleende termen als ‘onboarden’, ‘FAQ’s’ en het lege containerwoord ‘impact’ blijven vervelend voor veel respondenten. Sommige eerder gehate termen lijken wél af te zwakken—woorden als ‘agile’, ‘papadag’, ‘passie’ en ‘in je kracht staan’ werden minder vaak genoemd, mogelijk omdat ze minder gebruikt worden of zo ingeburgerd zijn dat ze niet meer opvallen.

Opvallend nieuw—en breed gehekeld—zijn uitdrukkingen die empathie en emotie lijken te institutionaliseren: vragen als ‘hoe voelt dit voor jou?’, ‘ik check even bij je in’ of ‘hoe zit je in je energie?’ vielen veel mensen tegen omdat ze overkomen als ingebeeld of nietszeggend. Een andere ergernis is het overmatig opduiken van ‘eerlijk’ als retorisch steuntje (“als ik eerlijk ben…”), dat suggereert dat eerlijkheid anders zeldzaam is. Ook horeca-frases en verkorte spreektaal (zoals ‘gezel’, ‘priem’, ‘kladiladi’) scoren hoog op de ergernislijst.

Lezers vroegen ook om alternatieven voor nieuwe termen: voor ‘prompt(en)’ (in relatie tot ChatGPT) stelde de auteur speels ‘denkstoot’ of ‘losvragen’ voor. Bijna niemand wilde een recent nieuw woord bewaren — één uitzondering was ‘twijfelkracht’, een neologistiek van de auteur bedoeld om twijfelen als waardevol en productief te beschouwen. Dat woord symboliseert ook de twist: waar jargon vaak verplettert, kan taal soms juist helpen onzekerheid omzetten in betere besluitvorming. De auteur sluit af met de gedachte dat het misschien een kroon zou zijn als ‘twijfelkracht’ over tien jaar óók een jeukwoord blijkt — dan is de cirkel rond.