Letschert offert het Rijksmuseum op aan D66-schuldgevoel: diamant van 38 karaat weg, en de volgende verzoeken liggen al klaar

In dit artikel:

D66-minister Rianne Letschert heeft vrijdag in Amsterdam de overdracht ondertekend van twintig koloniale objecten aan Indonesië. Het gaat om achttien stukken uit het Wereldmuseum en twee uit het Rijksmuseum, waaronder de 38-karaats diamant van Banjarmasin, een zwaard uit Atjeh, een handgeschreven koran, manuscripten, zeventiende-eeuwse wajangfiguren en grafstenen. De objecten worden de komende maanden ingepakt en teruggestuurd.

De procedure is gebaseerd op het principe van ‘onvrijwillig bezitsverlies’. Indonesië dient een verzoek in, waarna de Commissie Koloniale Collecties, onder leiding van Lilian Gonçalves-Ho Kang You, advies uitbrengt. De minister volgt dat advies. Volgens Letschert hadden de objecten nooit in Nederland mogen zijn en maakt de restitutie historisch onrecht ongedaan. Het Rijksmuseum omschrijft de diamant als oorlogsbuit: Nederlandse troepen veroverden Banjarmasin in 1859, schaften het sultanaat af en brachten de ruwe steen naar Nederland, waar hij werd geslepen.

Het artikel is kritisch over de manier waarop de restituties tot stand komen. De auteur stelt dat de Nederlandse bevolking, die de rijkscollecties heeft gefinancierd, geen inspraak heeft en dat de minister geen duidelijke grens trekt voor toekomstige claims. De commissie behandelt volgens het ministerie al nieuwe verzoeken van Indonesië en Sri Lanka. Ook museumdirecteur Marieke van Bommel reageerde tegenover de NOS positief op restituties.

Volgens de auteur is erkenning van de gewelddadige koloniale geschiedenis terecht, maar betekent dat niet automatisch dat alle betrokken objecten moeten vertrekken. De stukken zijn in Nederland bovendien bewaard, onderzocht en deels bewerkt. Daarom pleit het artikel ervoor dat geen enkel object uit de rijkscollectie wordt teruggegeven voordat de Tweede Kamer daarover heeft gestemd en Letschert duidelijk maakt welke criteria en tijdsgrenzen gelden. Zonder die begrenzing vreest de auteur dat restituties kunnen leiden tot verdere claims om excuses, herstelbetalingen en financiële compensatie.