Leitjes Poststraatkerk vinden hun weg terug: tot in Canada aan toe

In dit artikel:

Trijnco Wessels kreeg vorige week onverwacht het stuk leisteen terug waarop hij midden jaren zestig zijn naam had gekrast, toen hij op de zestiende verdieping van de Potloodflat in Stadskanaal een familiebijeenkomst hield en recht uitkeek op de toren van de Poststraatkerk waar hij destijds werkte. De vondst maakt deel uit van een groter verhaal: bij de recente restauratie van de kerktoren werden tientallen oude leien verwijderd, waarop krassen met namen, geboortedata en kleine boodschappen tevoorschijn kwamen — sporen van de mannen die destijds het dak vernieuwden.

Het hele proces begon enkele weken geleden met een artikel in de Kanaalstreek over één van die stenen. Heleen Winter (zus van de op de lei genoemde Bert Blok) en kerkelijk medewerker Wim Elzen startten daarop een zoektocht naar nabestaanden en collega’s. Sinds de oproep zijn negen leien teruggevonden en uitgereikt aan zonen, kleinkinderen en weduwen, die zo een stukje familiegeschiedenis terugwonnen.

Jan Goossen uit Stadskanaal meldde zich als eerste: hij herkende de naam van zijn vader Roelof, timmerman bij bouwbedrijf Eggens uit Drouwenermond dat in de jaren zestig de renovatie uitvoerde. Goossen vertelt dat werken destijds met weinig veiligheidsvoorzieningen gebeurde en herinnert een incident waarbij zijn vader vanuit de hoogte werd beschoten met een buks zonder letsel. Trijnco Wessels was destijds een 17-jarige leerling van Roelof; enkele jaren later trouwde hij in diezelfde kerk en emigreerde daarna naar Canada. Begin mei keerde hij terug voor een familiefeest en kreeg toen zijn lei overhandigd.

Andere teruggevonden stenen brachten vergelijkbare persoonlijke verhalen boven. Twee leien bleken bijtijds aan de gebroeders Boels verbonden: een subtiele verwijzing op een lei bleek een broederlijk gebaar tussen tweelingbroers. Een lei met een geboortedatum en de tekst “4 kinderen” hoorde bij G. Hummel; hij heeft er inmiddels zes en kreeg twee stenen terug. Ook leien van arbeiders die voor het Friese bedrijf Van der Heide werkten — onder wie Pieter de Graaf, Jaap de Haan en F. Rekker — zijn via familiecontacten teruggekeerd, wat aangrijpende reacties opleverde bij nabestaanden.

Het krassen van namen blijkt een ambachtelijke gewoonte: vakmensen laten iets persoonlijks achter op hoge werkplaatsen, als signatuur of groet aan de toekomst. De teruggevonden leien tonen hoe zulke kleine gebaren decennia later mensen met elkaar verbinden. Tijdens de recente restauratie hebben betrokken vakmensen zelf ook hun namen in nieuwe leien gekrast; mogelijk worden die over veertig jaar opnieuw ontdekt en vertellen ze dan weer nieuwe verhalen.