Leegstand winkels in veel steden loopt hoog op: 'Actie nodig voor ombouw tot woningen'

In dit artikel:

De vraag naar winkelruimte krimpt door veranderend koopgedrag en de opmars van webshops, wat leidt tot oplopende leegstand in veel kleine en middelgrote winkelcentra. Makelaarsorganisatie NVM Business meldt in haar jaarverslag (gegevens tot januari 2025) dat de leegstand in sommige steden oplopen tot een kwart van de panden; Heerlen spant de kroon met 27 procent leegstand. Ter vergelijking: Amsterdam blijft relatief laag (circa 4%), terwijl steden als Rotterdam, Haarlem en Den Haag ongeveer het dubbele kennen. Ook Bergen op Zoom (24%) en Hoogeveen (18%) worden genoemd.

De NVM wijst op het structurele karakter van het probleem en roept overheid en marktpartijen op tot ingrijpen: financiële prikkels en intensievere samenwerking zouden herontwikkeling moeten versnellen. Sinds 2020 verdwenen ruim 12.500 verkooppunten; alleen in de eerste tien maanden van dit jaar gingen er nog zo’n 1.100 winkels dicht. Veel voormalige winkelpanden worden inmiddels omgebouwd tot woningen of kantoorruimte, of gesloopt voor nieuwe functies, maar die transformaties gaan vaak niet snel genoeg om de leegstand substantieel te verlagen.

Als antwoord op de krimp werkt de overheid samen met ondernemers en vastgoedeigenaren via de Impulsaanpak Winkelgebieden. Die aanpak heeft volgens de NVM al het aanbod flink verkleind: zo’n 20 voetbalvelden aan winkelruimte zijn uit de markt gehaald en er kwamen ongeveer 5.000 woningen voor in de plaats. Concrete voorbeelden zijn Hilversum, waar de openbare bibliotheek met een dependance van Beeld & Geluid terugkeerde naar het centrum, en Apeldoorn, waar winkelcentrum De Orangerie wordt gesloopt voor 419 woningen, een hotel en een stadspark. Het ministerie van EZK geeft aan dat vrijwel overal winkelruimte wordt teruggebracht en vervangen door woningen.

De samenstelling van het winkelaanbod verandert: traditionele mode- en schoenenzaken verdwijnen grotendeels, terwijl discountketens en retailers van online merken uitbreiden. Wibra en Takko breidden hun aantal vestigingen aanzienlijk uit, en leeggekomen Blokker-panden zijn vaak snel door andere ketens zoals Hema, Wibra en Van Haren ingenomen; Blokker zelf maakte op sommige plekken een doorstart als New Blokker.

In sommige plaatsen is leegstand langdurig; in Hengelo bleek 65 procent van de leegstaande panden al twee jaar of langer ongebruikt. Volgens makelaars is in veel regio’s een verdere krimp van het winkelaanbod nodig om binnensteden vitaal te houden. De NVM dringt er bij een nieuw kabinet op aan extra middelen vrij te maken zodat kwetsbare winkelgebieden sneller kunnen transformeren naar toekomstbestendige functies.