Leeftijdscheck of digitale identificatieplicht? Dit staat ons online te wachten

In dit artikel:

Het kabinet onderzoekt de invoering van leeftijdsverificatie als voorwaarde voor toegang tot sociale media zoals X, TikTok en Instagram. Staatssecretaris Aerdts (D66) ziet de Europese Digitale Identiteit (EDI)-wallet als de belangrijkste oplossing. Gebruikers zouden via een publiek beheerde digitale portemonnee kunnen aantonen dat zij oud genoeg zijn. Ook erkende private partijen zouden een rol kunnen krijgen, mits zij aan strenge voorwaarden voldoen.

De Europese Commissie werkt al aan een infrastructuur voor digitale identiteit en heeft een voorbeeldapp voor leeftijdscontrole gepresenteerd. In Nederland onderzocht TNO hoe die app kan worden ingevoerd. Een expertsessie onder leiding van het Trimbos-instituut concludeerde dat een publiek systeem, aangevuld met gecontroleerde private aanbieders, het meest geschikt lijkt.

Aerdts erkent tegelijk dat leeftijdscontrole grote gevolgen kan hebben voor privacy en gegevensbeveiliging. Veel methoden vereisen dat gebruikers persoonsgegevens of identiteitsdocumenten delen met platforms, wat kan leiden tot ongewenste registratie. Gedragsgebaseerde controles, waarbij algoritmes online gedrag analyseren, wijst ze af als nog ingrijpender. Toch wil het kabinet doorgaan met het uitwerken van de digitale infrastructuur.

De Europese planning om de verificatie eind 2026 operationeel te hebben, wordt in Nederland niet gehaald. Volgens Aerdts zijn er nog juridische, technische en organisatorische obstakels. Het kabinet brengt daarom eerst de precieze implementatie in kaart. De wallet zou bovendien later kunnen worden uitgebreid voor andere leeftijdsgrenzen of nieuwe toepassingen, al blijft onduidelijk welke dat zijn.

Critici vrezen dat een systeem dat begint als bescherming van kinderen uiteindelijk een algemene toegangspoort tot internetdiensten wordt. Journalist David Boerstra zegt sociale platforms te zullen verlaten als een digitale identiteit verplicht wordt; informaticus Michel Portier waarschuwt eveneens voor een stapsgewijze uitbreiding. Volgens deze critici kan verplichte identificatie de mogelijkheid van anonieme deelname aan het publieke debat aantasten en nieuwe risico’s opleveren rond databeveiliging, toezicht en misbruik door overheden of private partijen. Het kabinet presenteert de EDI-wallet als privacyvriendelijk, maar de kern van het debat blijft dat online activiteiten hierdoor sterker aan een identiteit worden gekoppeld.