Leefstijlzorg en -coaching bij een dwarslaesie
In dit artikel:
Mensen met een dwarslaesie lopen een verhoogd risico op gezondheidsproblemen doordat lichamelijke veranderingen—minder mobiliteit, spierverlies en lager energieverbruik—het moeilijk maken om voldoende te bewegen en voeding aan te passen. Ook klachten als vermoeidheid, slaap‑ en mentale problemen bemoeilijken gezonde keuzes, waardoor leefstijlzorg van groot belang is voor gezondheid en kwaliteit van leven. In de praktijk blijkt die zorg echter versnipperd: revalidatiecentra bieden tijdens de klinische fase verschillende interventies, maar die zijn vaak tijdelijk en niet altijd goed afgestemd op de eerstelijnszorg. Huisartsen, diëtisten en fysiotherapeuten geven aan dat zij onvoldoende toegerust zijn voor de specifieke begeleiding van deze heterogene groep, waardoor mensen na ontslag soms tussen wal en schip raken.
Het onderzoeksproject VIVENDI (Vitaal verder na dwarslaesierevalidatie) bracht knelpunten en oplossingsrichtingen in kaart en ontwikkelde een transmuraal leefstijlcoachingspad om samenwerking tussen tweede- en eerstelijnszorg te verbeteren. Belangrijke conclusies zijn dat behoeften in drie fasen van het revalidatietraject duidelijk van elkaar verschillen:
- Tijdens de revalidatie in het centrum is er behoefte aan een geïntegreerde aanpak van bewegen, voeding, slaap en ontspanning, met heldere taakverdeling en voldoende tijd en randvoorwaarden om leefstijlaspecten structureel in te bedden.
- Rond ontslag is een warme overdracht nodig: revalidatieprofessionals pleiten voor structurele kennisoverdracht, scholing en consultatiemogelijkheden richting eerstelijnsprofessionals, plus lokale samenwerkingsafspraken en passende financiering om continuïteit te waarborgen.
- Thuis is maatwerk cruciaal: eerstelijnsprofessionals moeten niet alleen advies kunnen geven, maar vooral coaching aanpassen aan iemands mogelijkheden, tempo en motivatie, en mensen gericht doorverwijzen naar toegankelijk lokaal sport‑ en beweegaanbod met aanbieders die dwarslaesie specifiek begrijpen. Samenwerking met ervaringsdeskundigen vergroot de kans dat iemand op de juiste plek terechtkomt.
Praktisch resultaat van VIVENDI is een coachingspad met ondersteunende producten—waaronder een gespreksinstrument en een leefstijlbrief—die professionals helpen systematisch en duurzaam leefstijlcoaching te verlenen en de regie van revalidanten te versterken. Een pilottest van twaalf weken toonde dat het leefstijlgesprek een nuttig startpunt biedt, maar dat timing en dosering van informatie bepalend zijn voor het effect. Sommige deelnemers vonden het gesprek vlak voor ontslag te vroeg; anderen zagen het juist als waardevolle voorbereiding. Daarom wordt aanbevolen het gesprek te combineren met gemiddeld twee vervolgafspraken om voortgang, zelfredzaamheid en benodigde extra ondersteuning te evalueren. De gesprekstool biedt structuur en helpt haalbare, kleine doelen te formuleren, maar moet flexibel worden ingezet om informatieoverload te voorkomen en rekening te houden met belastbaarheid.
VIVENDI benadrukt dat duurzame verbetering van leefstijlzorg voor mensen met een dwarslaesie vraagt om betere transmurale samenwerking, scholing van eerstelijnsprofessionals, lokale netwerkvorming en structurele financiering. Voor zorgverleners zijn er praktische handvatten en tips beschikbaar om doelgericht en passend leefstijlcoaching aan te bieden.