Le Monde: 'Poetin is paranoïde en regeert vanuit bunkers'

In dit artikel:

Volgens buitenlandcorrespondent Benjamin Quenelle van de Franse krant Le Monde heeft de Russische president Vladimir Poetin zich steeds verder geïsoleerd en omringd door een uitdijend veiligheidsapparaat. Naarmate de oorlog in Oekraïne vastloopt, zou zijn angst voor een nederlaag en de gevolgen daarvan voor zijn positie en persoonlijke veiligheid zijn toegenomen. Rusland wordt daardoor volgens verschillende analisten in de praktijk steeds sterker gestuurd door de zogenoemde siloviki: functionarissen van veiligheidsdiensten zoals de FSB, de FSO en de nationale garde Rosgvardia.

Poetin reist volgens de berichtgeving in een gepantserde limousine met zwaarbewapende escorte en verblijft op beveiligde, soms geheime locaties met nagebouwde kantoren en luchtverdediging. Zijn afzondering begon al tijdens de coronapandemie, maar nam na de invasie van Oekraïne verder toe. Medewerkers rond de president mogen geen openbaar vervoer gebruiken en geen internetverbonden telefoons meenemen in zijn nabijheid. Ook zouden woningen van personeel worden bewaakt. Onderzoek van journalist Oleg Roldoegin beschrijft een netwerk van bunkers, waaronder gemoderniseerde Sovjetfaciliteiten die geschikt zouden zijn gemaakt voor bescherming tegen een kernoorlog.

De presidentiële garde FSO zou sinds 2022 op het hoofdkwartier zijn gegroeid van ongeveer tweehonderd naar achthonderd medewerkers, onder wie beveiligers, drone-operators en voedselproevers. De totale FSO telt volgens schattingen meer dan vijftigduizend mensen. Daarnaast beschikt Poetin over de Rosgvardia, een nationale garde van circa 370.000 militairen die onder meer de bevolking controleert, vrijwilligers voor het front werft en de bezette Oekraïense gebieden helpt russificeren.

De veiligheidsdiensten vormen echter geen hecht blok. Binnen en tussen de organisaties bestaat rivaliteit over macht en bevoegdheden. Een anonieme politicologe die door Le Monde werd benaderd, stelt dat oudere functionarissen vooral persoonlijk aan Poetin gebonden zijn, terwijl jongere medewerkers afhankelijk zijn van het systeem. Politicoloog Andrej Kolesnikov noemt de situatie een dubbele escalatie: de oorlog tegen Oekraïne en de gelijktijdige onderdrukking van vermeende vijanden in eigen land. Volgens hem versterken beide ontwikkelingen elkaar.

In Rusland is de repressie sinds 2022 sterk toegenomen. De FSB zou verklikking stimuleren, terwijl theaters, boekhandels, scholen en uitgeverijen intensiever worden gecontroleerd. Kritiek op het Kremlin kan als extremisme worden vervolgd, met celstraffen tot vijftien jaar. Mensenrechtenorganisaties schatten het aantal politieke gevangenen op 3.000 tot meer dan 4.700. Volgens een analist in ballingschap zijn sinds het begin van de oorlog minstens 1.635 mensen vervolgd voor hoogverraad of spionage, tegenover hooguit enkele tientallen zaken per jaar vóór 2022. Ook het onderwijs is verder gemilitariseerd en aangepast aan een ultranationalistisch verhaal, waardoor de logica van staatsveiligheid volgens deskundigen steeds dieper doordringt in het dagelijks leven.