Lange combinatiestraffen zijn soms zeer voorstelbaar
In dit artikel:
Uit recent WODC-onderzoek blijkt dat het aantal forse combinatiestraffen (lange gevangenisstraffen gecombineerd met tbs) in Nederland sterk is toegenomen: in de laatste vijf jaar kregen 48 mensen tien jaar of meer celstraf plus tbs, tegen 21 in de voorgaande vijf jaar. De cijfers betreffen onder anderen bekende zaken als Alex L., Donny M. en Michael P., daders van extreem geweld en zedendelicten die zeer hoge combinatiestraffen ontvingen.
Behandelaren en advocaten waarschuwen dat zulke lange gevangenisstraffen de start van tbs-behandeling uitstellen (volgens de huidige gangbare praktijk pas twee jaar vóór het einde van de straf) en daarmee de behandelingsopbrengst kunnen ondermijnen. Gevangenis kan detentieschade en verharden veroorzaken, terwijl tbs juist vraagt om kwetsbaarheid en vroegtijdige therapeutische interventie; hoe langer de breuk tussen delict en behandeling, hoe lastiger herstel en procesvoering, aldus onder anderen Michiel Verhees van tbs-kliniek De Rooyse Wissel.
Tegelijkertijd is wetenschappelijk bewijs dat vroegere behandeling daadwerkelijk betere recidive-uitkomsten veroorzaakt moeilijk te leveren: er bestaat geen ethisch verantwoorde controlegroep van vergelijkbare tbs-patiënten die niet behandeld werden. Recidivecijfers van ex-tbs’ers liggen wel lager dan bij reguliere ex-gevangenen, maar die groepen verschillen wezenlijk (onder meer ouderdom en delicttype) en verlenging van tbs bij hoog risico vertekent vergelijkingen, zoals WODC-onderzoeker Klaus Drieschner opmerkt.
Op maatschappelijk niveau functioneert tbs volgens de auteur als een beschaafde manier om beveiliging en behandeling te combineren, maar de toename van lange combinatiestraffen wijst op een spanningsveld: rechters kunnen uit vergeldingsmotieven langdurige opsluiting prefereren boven snel therapeutisch ingrijpen. Voor sommige gewelddadige of walgelijk bevonden delicten lijkt dat maatschappelijk draagvlak te hebben. De schrijver sluit met een bredere vraag: of de samenleving bereid is alle tbs-gestelden met zulke straffen daadwerkelijk toegang tot passende behandeling te garanderen, en hoe om te gaan met het legitieme verlangen naar vergelding.