Langdurig zieken: wie zijn ze, waarom zijn ze wie ze zijn en hoe krijg je hen weer aan de slag?
In dit artikel:
In België barst de discussie los over het stijgende aantal langdurig zieken en of alle uitkeringen terecht zijn. Langdurige ziekte wordt wettelijk gedefinieerd vanaf één jaar arbeidsongeschiktheid: na een initiële periode van primaire arbeidsongeschiktheid van 12 maanden beoordeelt de adviserende arts van het ziekenfonds of iemand in aanmerking komt voor invaliditeit. De beoordeling gebeurt aan de hand van een economische maatstaf (onvoldoende vermogen om een wezenlijk deel van het vroegere loon te verdienen) en wordt bij beslissing door de Geneeskundige Raad voor Invaliditeit (GRI) van het RIZIV gecontroleerd. Die GRI telt negen artsen van de ziekenfondsen en negen van het RIZIV en stelt ook de richtlijnen voor de controles op arbeidsongeschiktheid vast.
Eind 2025 telde België 576.643 langdurig zieken — ruim 105.000 meer dan vijf jaar eerder — met 229.168 mannen en 347.475 vrouwen. Een groot deel bevindt zich in oudere leeftijdsgroepen. Psychische aandoeningen zijn de belangrijkste oorzaak: in 38,3% van de gevallen wordt langdurige ziekte aan psychische stoornissen toegeschreven, waarbij depressie en burn‑out verantwoordelijk zijn voor bijna 27% van de gevallen. De toename vorig jaar wordt deels verklaard door de verhoging van de wettelijke pensioenleeftijd van 65 naar 66 jaar: veel 65‑jarigen bleven daardoor een jaar langer in het ziektecircuit. Zonder die groep groeide het aantal langdurig zieken in 2025 met 1,6%, lager dan de gemiddelde jaarlijkse stijging van ruim 3% over de voorbije twintig jaar.
Problemen zijn vooral structureel: de instroom groeit terwijl de uitstroom richting werk niet versnelt, ondanks beleidsinspanningen voor re-integratie. Arbeidsgeneeskundeprofessor Lutgart Braeckman pleit voor meer nadruk op primaire preventie en realistische arbeidsomstandigheden. Ze benadrukt dat veel mensen nog iets kunnen bijdragen en dat werkdeelname ook therapeutisch is, maar dat werkgevers vaak onvoldoende mogelijkheden bieden voor aangepaste functies.
Politiek en bestuur raken erbij betrokken: recente steekproeven van het RIZIV wijzen uit dat ruim één op de vier langdurig zieken onterecht of te lang een uitkering ontvangt, wat de kritiek op ziekenfondsen aanwakkert. N‑VA-voorzitter Valerie Van Peel wil besparingen, terwijl CM-voorzitter Luc Van Gorp waarschuwt voor stigmatisering. Minister Frank Vandenbroucke kondigt aanscherping aan: vanaf 2027 wordt een deel van de werkingsmiddelen van ziekenfondsen gekoppeld aan hun resultaten op terugkeer naar werk, waarmee de overheid meer druk legt op effectieve re-integratie.