Lang niet iedereen kan of wil zich verzekeren voor klimaatschade: waarom eigenlijk niet?

In dit artikel:

Klimaatverandering leidt in Nederland tot steeds grotere en grilliger schade, maar de verantwoordelijkheid daarvoor wordt steeds vaker bij burgers en bedrijven gelegd. Waar de overheid in de vorige eeuw nog geregeld bijsprong na extreem weer, geldt nu vooral het uitgangspunt dat iedereen zijn eigen risico moet dragen.

Dat beleid sluit aan bij de gedachte dat ondernemers en particulieren zich tegen klimaatschade kunnen verzekeren. Een verkenning van ministeries uit 2024 stelde dat het grootste deel van de schade door onder meer storm, hagel, natuurbranden, vorst en extreme regen in principe verzekerbaar is. Meer dan 90 procent van de huishoudens en ongeveer 75 procent van de bedrijven heeft volgens het Verbond van Verzekeraars een polis die bepaalde vormen van waterschade dekt.

Toch kent verzekerbaarheid duidelijke grenzen. Schade door een doorbraak van primaire waterkeringen kan zo omvangrijk zijn dat verzekeraars die niet zelfstandig kunnen dragen. Ook funderingsproblemen door langdurige droogte en indirecte schade, zoals verstoringen in logistieke ketens, zijn moeilijk onder te brengen in een polis. Achmea-topvrouw Bianca Tetteroo stelde onlangs dat langdurige hitte en droogte voor verzekeraars feitelijk niet te dekken zijn. ASR ziet eveneens behoefte aan andere oplossingen.

Verzekeren werkt vooral bij risico’s die voorspelbaar zijn en over veel verzekerden kunnen worden verdeeld, zegt ASR-expert Erik Heijkamp. Als gebeurtenissen frequenter worden, grotere gebieden tegelijk treffen of sterk in omvang variëren, wordt het systeem kwetsbaarder. De verzekerde schade in Nederland laat inderdaad grote pieken zien. Stormen veroorzaken meer dan de helft van het totaal; in 2022 liep de schade op tot bijna 1 miljard euro. Over een langere periode neemt de klimaatgerelateerde schade toe, al is het verloop per jaar onregelmatig.

De beschikbare cijfers geven bovendien geen volledig beeld. Ze zijn vooral gebaseerd op particuliere inboedel- en autoverzekeringen en laten de indirecte gevolgen van droogte nauwelijks zien. Ook de land- en tuinbouw ontbreekt grotendeels, terwijl die sector zwaar wordt geraakt door hitte, droogte en hagel.

In de landbouw bieden AgriVer en Vereinigte Hagel de Brede Weersverzekering aan. Deze coöperatieve verzekering beschermt boeren tegen verschillende vormen van extreem weer en ontstond nadat de overheid in de jaren negentig meer nadruk was gaan leggen op eigen risicobeheer. Commerciële verzekeraars vinden de dekking te onzeker en te weinig rendabel; de twee aanbieders zijn coöperaties zonder winstoogmerk.

De belangstelling blijft beperkt. Slechts ongeveer 2.500 boeren en tuinders, circa 15 procent van de sector, hebben zo’n polis. Een belangrijke reden is de subsidie op de premie. Daarvoor is al acht jaar een vast bedrag van 17,5 miljoen euro beschikbaar. Door inflatie en stijgende teeltwaarden is de tegemoetkoming in de praktijk meestal minder dan de aangekondigde maximale 67 procent, vaak onder de helft. Telers en verzekeraars vinden de regeling daardoor onzeker en wijzen erop dat boeren in Frankrijk en Italië tot 70 procent steun kunnen krijgen.

De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland bevestigt dat het budget de afgelopen jaren niet is verhoogd. Een verhoging zou een politieke keuze en extra geld van het ministerie vergen. Veel landbouwbedrijven blijven daardoor onverzekerd, terwijl juist zij dit jaar door droogte zwaar kunnen worden getroffen.

In sectoren als horeca en bouw zijn vergelijkbare verzekeringen niet van de grond gekomen. De premies en eigen risico’s zouden er zo hoog worden dat te weinig ondernemers zouden deelnemen. Ook voor de glastuinbouw bestaat geen brede gewasverzekering tegen droogte. Volgens Glastuinbouw Nederland vertrouwen bedrijven vooral op eigen bronnen, waterreservoirs en maatregelen om zuinig met water om te gaan. Dat die voorzieningen tijdens een droge zomer tekort kunnen schieten, valt binnen het huidige beleid onder het ondernemersrisico.

Verzekeraars benadrukken intussen dat verzekeren alleen niet volstaat. Investeringen in preventie en aanpassing aan een warmer en extremer klimaat moeten de schade beperken en voorkomen dat verzekeringen onbetaalbaar of onbeschikbaar worden. Daarmee blijft de vraag bestaan hoe de kosten verdeeld moeten worden wanneer klimaatrisico’s structureel groter worden dan individuele ondernemers of verzekeraars kunnen dragen.