Laat de overheid lokaler én protectionistischer aanbesteden | opinie
In dit artikel:
Willem Janssen, bijzonder hoogleraar Aanbestedingsrecht (RUG) en hoofddocent aan de Universiteit Utrecht, pleit voor ingrijpende aanpassingen in het overheidsinkoopbeleid zodat aanbestedingen duurzamer en strategischer worden. Hij wijst erop dat Europese en Nederlandse regels, die teruggaan tot de jaren zeventig en met een herziening in 2014, bedoeld zijn om transparantie en gelijke behandeling te waarborgen. In de praktijk leidde dat lange tijd tot een nadruk op de laagste prijs, met als gevolg dat goedkoop vaak uiteindelijk duurder uitpakt en maatschappelijke kansen onbenut blijven.
Janssen benadrukt dat inkoop veel meer kan dienen dan enkel het primaire doel van een opdracht: bij het verbreden van de A2 bijvoorbeeld kunnen circulaire materialen worden gebruikt en werklozen langdurig aan het werk geholpen, waarmee tegelijkertijd milieu- en sociale doelen worden bereikt. Hoewel de regels sinds 2014 ruimte bieden voor groener en socialer inkopen, wordt die ruimte volgens hem te weinig benut omdat de normen vaak vrijblijvend zijn.
Tegelijkertijd ervaren aanbesteders veel rigide beperkingen: strikte gelijke behandeling maakt het moeilijk fouten in inschrijvingen te herstellen, leidt tot onnodig frequente heraanbestedingen (vaak elke vier jaar) en verhindert het nemen van lokale voorkeuren zonder buitenlandse partijen te discrimineren. Janssen pleit voor meer langjarige samenwerkingen om innovatie te bevorderen en voor meer flexibiliteit in procedurele details.
Onderdeel van zijn voorstel is ook het voeren van strategisch handelsbeleid: minder afhankelijkheid van niet-Europese leveranciers voor essentiële goederen en diensten. Als positief voorbeeld noemt hij het EU-wetsvoorstel Industry Accelerator Act, dat duurzaamheidseisen koppelt aan eisen rond Europese productie en daarmee onafhankelijkheid en klimaatambities combineert.
Zijn conclusie: we hebben nu juist behoefte aan meer en scherpere regels die minder star worden toegepast. Door minimumstandaarden voor duurzaamheid te verhogen en procedures flexibeler te maken, kunnen overheden ambitieuzer en effectiever inkopen—ten bate van milieu, sociale doelstellingen en strategische autonomie.