Kussengas in Norg en Grijpskerk is volop in beeld. Wat is kussengas, waarom wordt hiernaar gekeken en is het winnen van dit gas wel veilig?
In dit artikel:
Het kussengas dat onder meer in de voormalige opslag bij Norg ligt (ongeveer 15 miljard m3) staat centraal in een politieke en maatschappelijke discussie over energiezekerheid, economische belangen en veiligheid. Door de groeiende geopolitieke onrust — oorlogen in het Midden-Oosten en Oekraïne, spanningen met Rusland en veranderende Amerikaanse handelskeuzes — groeit de zorg dat Europa en Nederland kwetsbaar zijn voor onderbrekingen in gasleveringen. Gasunie en Energie-Nederland zien kussengas als een relatief goedkope manier om een strategische reserve op te bouwen zodat we niet snel in de kou komen te zitten.
Tegelijkertijd wil de NAM (dochter van Shell en Esso), eigenaar van de ondergrondse bergen bij Norg en Grijpskerk, het kussengas economisch winnen. In september 2023 diende de NAM een aanvraag in bij het ministerie van Economische Zaken; dat dossier ligt nog ter besluitvorming. Lokale bewoners en de provincie Drenthe reageren terughoudend tot fel tegen, mede door eerdere schadeclaims en de vrees dat drukverlaging in het veld het risico op aardbevingen vergroot. Een recente bevingen bij Eleveld versterkt die bezorgdheid.
Het ministerie laat een onafhankelijk onderzoek uitvoeren naar verschillende opties om de leveringszekerheid te versterken; het gebruik van kussengas is een van de mogelijkheden. Andere onderzochte maatregelen zijn het uitbreiden van importcapaciteit voor LNG (op locaties anders dan de bestaande Eemshaven-terminal). De studie, die zowel milieueffecten als leveringszekerheid moet afwegen, wordt voor de zomer verwacht. Omdat het winnen van kussengas het functioneren van Norg als winterbuffer zou beëindigen, moet ook de Autoriteit Consument en Markt (ACM) toetsen wat dit betekent voor consumentenzekerheid en betaalbaarheid. Staatsbedrijf EBN kan namens de overheid gas inkopen voor opslag, waarbij financiële risico’s uiteindelijk bij de staat komen te liggen.
Technisch en beleidsmatig bestaan er dilemma’s en compromismogelijkheden. Kussengas is noodzakelijk om in de winter voldoende druk en beschikbaarheid in bergingen te houden; het volledig leegpompen maakt die buffer onbruikbaar. Een voorgesteld tussenscenario is beperkt winnen: het veld in stand houden voor reguliere winteropslag, maar met een optievloot om in acute noodsituaties productie op te voeren. Bij zo’n noodwinningsscenario zou Norg binnen enkele dagen vergelijkbare hoeveelheden kunnen leveren als een LNG-tanker.
De uiteindelijke afweging is politiek en complex: energiezekerheid tegenover lokale veiligheid en commerciële belangen rond de NAM. De komende maanden moeten het onderzoek en de beoordeling door ACM en ministerie duidelijkheid brengen over of en hoe Nederland het kussengas wil inzetten als strategische reserve.