Kunst in het wild, in Mosul en Apeldoorn

In dit artikel:

Fakhri al Jawal verzamelt overblijfselen van het Mosul uit zijn jeugd en probeert daarmee de culturele identiteit van de stad te bewaren na de verwoesting door Islamitische Staat sinds 2014. In de documentaire De Leeuwen bij de Tigris (Uur van de Wolf) zien we hoe hij in pak en met sigaret — twee dingen die onder IS verboden waren — tussen zijn trofeeën zit, bomen plant, muurschilderingen maakt en objecten opspaart uit het puin van het oude centrum, waarvan naar schatting tachtig procent werd verwoest.

Samen met visser Bashar Salih loopt Fakhri langs een marmeren poort uit 1950 met blauwe zuilen en twee leeuwen, een van de weinige nog resterende gevelstukken. Fakhri wil het monument kopen en bij zijn eigen huis plaatsen; Bashar weigert, deels vanwege overheidsplannen om het oude centrum te restaureren of te herbouwen. Fakhri raakt geobsedeerd, maakt foto’s en zelfs een kleine 3D-print als artistiek verzekeringspolis tegen mogelijke sloop. Tussen de personages ontstaat spanning: vriend Fadil vindt dat Fakhri te ver gaat, terwijl Bashar zijn bezittingen beschermt tegen plunderaars en bulldozers omdat zijn ziel aan dat huis verbonden is.

De film kiest voor directe beeldkracht zonder een didactische voice-over, waardoor de kijker zelf de emotie van verlies en de drang tot behoud voelt — het idee dat culturele herinnering niet vervangen mag worden door een virtuele ervaring geeft veel pijn.

Ter vergelijking besprak het tv-programma Kunst in het Wild (Omroep MAX) Nederlands openbaar kunstbezit: kunsthistoricus Cathelijne Blok en curator Jörgen Tjon A Fong lopen langs vijf werken en bevragen voorbijgangers. Een vrouw op e-bike vat het samen: “Kunst geeft een doorkijkje. Net als bij de ziel is er altijd een poort daarachter.” Beide programma’s laten zo zien hoe kunst en monumenten fungeren als scharnierpunten van herinnering, zowel in een door oorlog verbrijzelde stad als in het alledaagse stadsbeeld.