Kritiek op draagmoederschap is geen homohaat

In dit artikel:

Premier Rob Jetten en zijn verloofde Nicolás Keenan verwachten in het voorjaar van 2027 een kind via een draagmoeder. Na die bekendmaking kregen zij ook homofobe reacties. Volgens Esther Hendriksen is het echter onterecht om alle kritiek op draagmoederschap als homohaat weg te zetten. Er bestaan volgens haar inhoudelijke bezwaren die losstaan van de seksuele geaardheid van de wensouders.

Hendriksen stelt dat bij draagmoederschap de belangen van het kind onvoldoende centraal staan. Een baby raakt volgens haar al tijdens de zwangerschap vertrouwd met de stem en lichamelijke aanwezigheid van de vrouw die het draagt. De gebruikelijke overgang van zwangerschap naar huid-op-huidcontact en verzorging door de moeder wordt bij draagmoederschap direct na de geboorte doorbroken. Ook wijst zij op de uitwisseling van cellen tussen moeder en kind tijdens de zwangerschap, die volgens haar laat zien hoe nauw hun lichamen verbonden blijven.

In het geval van Jetten en Keenan zou het kind bovendien een genetische moeder, een draagmoeder en twee vaders hebben. Wat een geplande scheiding van de draagmoeder precies met een kind doet, is volgens Hendriksen nog onvoldoende onderzocht. Een onderzoek van het WODC onder kinderen die via draagmoederschap zijn geboren, zou slechts drie kinderen kort hebben gesproken en bovendien in aanwezigheid van hun ouders. Daarom bieden de beschikbare onderzoeksgegevens volgens haar weinig zekerheid over mogelijke gevolgen. Zij verwijst ook naar volwassen kinderen uit draagmoederschap die spreken over verlatingsangst en problemen met relaties, onder meer in The Declaration of Casablanca. Die ervaringen zouden volgens haar, zolang degelijk onderzoek ontbreekt, tot terughoudendheid moeten leiden.

Ook voor draagmoeders ziet Hendriksen risico’s. Zij moeten een zwangerschap lichamelijk doorstaan, maar zich emotioneel van het kind distantiëren om het na de geboorte af te staan. Een langlopend onderzoek onder zorgvuldig geselecteerde, zogenoemd altruïstische draagmoeders vond volgens haar bij een kwart een verhoogd risico op psychische problemen. Bij betaalde draagmoeders werden hogere depressiescores gemeten. Hendriksen trekt daarbij een vergelijking met de excuses die het kabinet onlangs aan moeders uit de jaren tachtig aanbood nadat zij onder druk afstand van hun kinderen hadden gedaan.

Verder verwerpt zij het idee dat volwassenen recht hebben op een kind wanneer natuurlijke voortplanting niet mogelijk is. Volgens haar zijn vaders en moeders gemiddeld niet volledig uitwisselbaar, al kunnen kinderen zonder een van beide ook gelukkig opgroeien. Het is volgens Hendriksen wezenlijk anders wanneer al vóór de conceptie wordt besloten dat een kind zonder moeder zal opgroeien.

In de Tweede Kamer ligt momenteel de Wet kind, draagmoederschap en afstamming. Die moet onder meer rechterlijke toetsing vooraf regelen, kinderen recht geven op afstammingsinformatie en wensouders vanaf de geboorte als wettelijke ouders aanwijzen. Hendriksen vindt dat zulke waarborgen de kern van het probleem niet oplossen: het kind wordt nog steeds bij de geboortemoeder weggehaald. Daarom pleit zij voor het tegengaan van draagmoederschap in alle vormen, zowel betaald als onbetaald en in binnen- en buitenland, met als uitgangspunt dat niet het verlangen van volwassenen maar de rechten van het kind leidend moeten zijn.