Kosta Poltavets, de man achter Jutta Leerdam: 'Wat Jutta en ik hebben gedaan, valt niet te kopiëren'
In dit artikel:
Kosta Poltavets, 64-jarige uit Charkiv, staat als schaduwachtige architect achter Jutta Leerdams olympische triomf: op 9 februari in Milaan pakte Leerdam goud op de 1.000 meter en kort daarna zilver op de 500 meter. Poltavets, van nature introvert en zelden in de media, leidde de schaatser de afgelopen twee seizoenen in een klein, compleet op haar gericht project — los van traditionele ploegen — dat bekend werd als „project Milaan”.
Het experiment begon toen Leerdam in 2024 solo verder wilde en Poltavets haar vroeg als coach. Ze bouwden een miniteam rond haar: een fysiotherapeut, een materiaalman, trainingspartners (onder anderen Kai Verbij en Ted Dalrymple) en zelfs een oud-marechaussee als mentale sparringpartner. Poltavets’ trainingsstijl combineerde rigoureuze aandacht voor techniek en materiaal met strikte vertrouwelijkheid en directe communicatie; kleine aanpassingen aan schoenen, carbon en ijzers werden eindeloos getest. Die obsessie voor detail en zijn vermogen tot non-verbale sturing waren cruciaal in de beslissende rit in Milaan, toen Leerdam in de slotrit de tijd van concurrente Femke Kok onderdook. Poltavets omschreef die race als „een kunstwerk”.
Zijn aanpak was onorthodox: in plaats van privéleven van atleet te beperken, zocht hij manieren om Leerdams persoonlijke momenten — zoals bezoeken aan verloofde en influencer Jake Paul in Puerto Rico — in het trainingsschema te laten passen, omdat hij ervan overtuigd was dat een gelukkige sporter beter presteert. Tussen hem en Leerdam groeide zo veel vertrouwen dat gebaren en lichaamstaal vaak volstonden om techniek bij te sturen.
Poltavets’ coachingsvisie is verweven met zijn levensgeschiedenis. Opgegroeid in de Sovjet-Unie in een Joods-intellectuele familie, voelde hij zich vanaf jonge leeftijd beknot door censuur en beperkingen — verboden platen, boeken en zelfs spijkerbroeken — en las in het geheim filosofen als Nietzsche en Sartre. Zelf was hij talentvol als schaatser en triatleet, maar stuitte op etnische en politieke beperkingen: drie keer gekwalificeerd voor de Ironman in Kona, maar telkens verhinderd door de autoriteiten. In 1994 vluchtte hij naar Nederland uit angst voor heroplevend antisemitisme; de eerste jaren bracht hij door in asielzoekerscentra en bouwde hij langzaam opnieuw een bestaan op, eerst in Geleen en later in Friesland.
Als coach werkte hij vanaf eind jaren negentig bij verschillende commerciële ploegen en begeleidde kampioenen als Ids Postma, Jan Bos, Ireen Wüst en Sven Kramer. Tussen 2010 en 2020 was hij bondscoach van Rusland — een periode waarover hij met gemengde gevoelens terugkijkt sinds de inval in Oekraïne: hoewel hij toen sportieve ruimte wist te creëren, voelt het ongemakkelijk dat hij het systeem diende dat nu oorlog voert tegen zijn geboorteland.
Na 2022 overwoog Poltavets terug te keren om te vechten, maar bleef in Nederland op advies van vrienden en koos ervoor Oekraïne op andere manieren te steunen: hij adviseert jonge schaatsers, verzorgt transporten met sportmateriaal en haalde familieleden naar veiligheid in Nederland. De oorlog heeft hem persoonlijk geraakt; hij verloor meerdere vrienden en dimt sindsdien nieuws en emoties om zich te kunnen concentreren op zijn werk.
Formeel is de samenwerking met Leerdam nu voorbij en de toekomst is onzeker: Poltavets sluit terugkeer naar een commerciële Nederlandse ploeg uit — „niet innovatief genoeg” — maar wil niet met pensioen. Hij overweegt andere sporten (shorttrack, triatlon), wil jongere coaches helpen en plant volgend jaar, op 65-jarige leeftijd, eindelijk zijn deelname aan de Ironman op Hawaï — een persoonlijke slotakte op een cirkel die drie decennia geleden werd doorbroken. Zijn voorkeur blijft laagdrempelig: geen Instagram-filmpjes, zijn verhalen bewaart hij liever voor zichzelf.