Koninklijke Marine verzeilt in fregattencrisis

In dit artikel:

De Koninklijke Marine zit met een groeiend probleem rond de bouw van nieuwe onderzeebootbestrijdingsfregatten: levertijden lopen sterk uit en de kosten stijgen fors. Nederland en België kopen elk twee gespecialiseerde ASW-fregatten via het gezamenlijke BeNeSam-programma; Damen Naval bouwt ze in Roemenië en Thales levert sensoren en vuurleiding. Het project kampt echter met een ontwerpcrisis en is inmiddels ongeveer dertien jaar vertraagd, terwijl de prijsinschatting voor vier schepen is opgestuwd van circa 1 miljard naar rond de 4 miljard euro.

De vervanging is dringend: beide landen varen nog met verouderde M-fregatten uit de Karel Doormanklasse. Het oudste Belgische schip is 35 jaar oud, ruim boven de beoogde levensduur van 25 jaar, en de huidige M-fregatten zijn volgens defensie niet toereikend tegen de recente Russische dreiging. De nieuwe fregatten zijn aanzienlijk groter en zwaarder (ongeveer 140–145 m lang en ~6.400 ton) met bemanningen van circa 115–120 mensen, geavanceerde sonar-, wapensystemen en een NH90-helikopter, én stille hybride voortstuwing om detectie te vermijden.

De problemen ontstonden door een mix van factoren. Het programma begon in een periode van forse bezuinigingen; ontwerpkeuzes werden meerdere keren versoberd en later opnieuw aangescherpt toen de Russische agressie (2014 en 2022) leidde tot hogere operationele eisen. Damen reageerde door bewapening en sensoren zwaarder uit te voeren. Dat zorgde volgens experts voor verschuivingen in het zwaartepunt en gewichtsverdeling, waardoor het oorspronkelijke ontwerp „niet stabiel” bleek — een fundamenteel technisch probleem dat relatief laat opdook. Tegelijkertijd kampt Damen met andere aanbestedings- en reputatieproblemen.

De gevolgen zijn ernstig: de bouw is nog niet gestart, waardoor de oude schepen langer in dienst moeten blijven via dure levensduurverlengingen. Dat verhoogt onderhoudskosten en vergroot de kans op een capaciteitskloof in onderzeebootbestrijding. België loopt het grootste risico tijdelijk zonder gevechtsschepen te zitten; Nederland kan dat iets beter opvangen dankzij vier LCF-fregatten. In politiek Nederland en België groeit kritiek: de planning, begroting en bouwcapaciteit worden in vraag gesteld, met termen als „volledige ontwerpcrisis” en „fregattencrisis” in het publieke debat.

België dringt aan op actie van Nederland als „lead nation”. Mogelijke noodgrepen zijn het eerst leveren van een schip aan België, het tijdelijk uitlenen van een Nederlands LCF-fregat of het aanschaffen van alternatieve schepen uit andere Europese landen. Uittreden uit BeNeSam is ook een optie voor België, maar zou grote consequenties hebben voor gezamenlijke opleiding, onderhoud en efficiency. Defensieministers Dilan Yesilgöz en Theo Francken hebben spoedoverleg aangekondigd en zoeken deze maand naar een noodoplossing; de tijd dringt gezien hoge NAVO-verplichtingen in de Noord-Atlantische regio, Noordzee en Baltische Zee.