'Koning van het Noorden' Andy Burnham doet gooi naar Brits premierschap
In dit artikel:
Andy Burnham, de populaire burgemeester van Greater Manchester die in het noorden van Engeland de bijnaam "King of the North" kreeg, maakt een nieuwe poging om het premierschap van Labour over te nemen van Keir Starmer. Labour-regels bepalen dat alleen leden van het Lagerhuis zich formeel voor het partijleiderschap kunnen kandideren; daarom trad het Labour-parlementslid voor Makerfield, Josh Simons, vorige week af om Burnham de kans te geven de zetel te winnen. De tussentijdse verkiezing in Makerfield staat naar verwachting midden juni gepland en wordt door Britse commentatoren als een van de belangrijkste by-elections uit de recente geschiedenis gezien.
Burnham heeft een sterke persoonlijke aanhang, vooral in het noordelijke Labour-gebied. Onderzoek van YouGov toonde in mei aan dat hij het enige Labour-figuur is met een positief netto‑populariteitscijfer onder 2024-Labour-kiezers (+4 procentpunt), terwijl Starmer daar een veel lagere score heeft. Toch is winnen in Makerfield geen formaliteit: het kiesdistrict stemde in 2016 voor 65 procent voor Brexit en peilingen laten zien dat de eurosceptische partij Reform UK van Nigel Farage daar sterker staat dan Labour. Veel partijstrategen zeggen dat Burnham vooral door zijn persoonlijke band met het noorden een kans maakt; de partijtop zal pas opgelucht ademhalen als hij Reform UK buiten de deur kan houden.
Biografische en politieke achtergrond: Burnham (1970, Liverpool) groeide op in een arbeidersgezin in Culcheth, studeerde Engels in Cambridge en werkte eerst als journalist en partijadviseur. In 2001 werd hij MP voor Leigh en bekleedde later verschillende ministersposten in de kabinetten van Tony Blair en Gordon Brown, onder meer bij Financiën en Cultuur. Zijn rol in het afdwingen van heronderzoek naar de Hillsborough-ramp van 1989 versterkte zijn reputatie als pleitbezorger voor het noorden. In 2017 verliet hij het Lagerhuis om de eerste burgemeester van Greater Manchester te worden; sindsdien werd hij in 2021 en 2024 herkozen. Als burgemeester voerde hij hervormingen in het openbaar vervoer door en zette hij zich in voor de regionale economie. Tijdens de coronacrisis bekritiseerde hij het centrale bestuur in Londen vanwege ongelijke maatregelen voor het noorden, wat zijn populariteit nog vergrootte.
Eerdere leiderschapsambities mislukten: in 2010 eindigde hij laag in de leiderschapsstrijd en in 2015 verloor hij ruim van Jeremy Corbyn. Begin dit jaar werd hij nog door het leiderschapscomité tegengehouden toen hij opnieuw wilde deelnemen aan een tussentijdse verkiezing; door de recente verzwakking van Starmer kon die blokkade worden opgeheven. Starmer heeft sindsdien gezegd de Labour-kandidaat in Makerfield te zullen steunen.
Binnen Labour zijn ook andere zwaargewichten — zoals Angela Rayner en recent opgestapte Wes Streeting — bezig steun te verzamelen, waardoor Burnham geen onbetwiste keuze binnen de partij is. Zijn directe opgave is nu tweeledig: de zetel in Makerfield winnen én aantonen dat zijn populariteit in het noorden vertaalt naar nationale draagkracht, een voorwaarde om geloofwaardig als toekomstige premier te kunnen fungeren.