Koning Filip als vertrouwenspersoon in begrotingscrisis: "Zijn neutraliteit maakt hem geloofwaardig"

In dit artikel:

Premier Bart De Wever (N-VA) bood maandag het ontslag van zijn regering aan nadat de coalitie geen begrotingsakkoord kon bereiken. Koning Filip houdt dat ontslag tot vrijdag in beraad. In tussentijd ontvangt hij de voorzitters van de betrokken partijen om hun standpunten, bezwaren en mogelijke oplossingen te bespreken.

Volgens politicoloog Tony Valcke en historicus Mark Van den Wijngaert kan de koning inhoudelijk geen begrotingsakkoord afdwingen en ligt de verantwoordelijkheid bij de regering en de partijvoorzitters. Wel kan hij dankzij zijn neutraliteit, ervaring en morele gezag de urgentie benadrukken en de politici wijzen op het algemeen belang naast de belangen van hun achterban.

De gesprekken met de koning verlopen vertrouwelijk. Daardoor kunnen partijvoorzitters vrijuit spreken zonder dat hun uitspraken politiek worden uitgespeeld. Ex-politicus Johan Vande Lanotte benadrukt dat Filip niet echt bemiddelt of voorschrijft welke keuzes moeten worden gemaakt. Hij luistert, stelt vragen, geeft advies en kan premier De Wever vrijdag een breed beeld van de politieke situatie bezorgen.

Het uitstel van de beslissing over het ontslag creëert volgens Vande Lanotte een tijdelijke periode van politieke luwte. Tijdens die week zijn er minder publieke verklaringen en kunnen de partijen informeel verder onderhandelen, buiten de grote vergaderingen om. De koning kan het ontslag eventueel weigeren als hij vindt dat de regering nog voldoende stabiel is, maar hij kan partijen niet verplichten een akkoord te sluiten.

De experts vinden dat Filip de voorbije jaren respect heeft opgebouwd en daardoor geloofwaardig is voor alle partijen. Toch waarschuwen ze voor te hoge verwachtingen: zijn tussenkomst kan ruimte en vertrouwen creëren, maar alleen de politieke partijen kunnen het begrotingscompromis maken. Omdat de meeste voorzitters verkiezingen willen vermijden, blijft er volgens Valcke voorzichtig uitzicht op een akkoord, al zal dat waarschijnlijk niet meteen worden bereikt.