Koken, eten en schrijven over eten draait om esthetische vervoering, laat Asako Yuzuki in 'Boter' zien

In dit artikel:

In Asako Yuzuki’s Japanse bestseller *Boter* staat eten niet alleen voor lichamelijk genot, maar ook voor verlangen, macht en de maatschappelijke controle over vrouwenlichamen. De roman is losjes gebaseerd op de zaak van Kanae Kijima, die in 2012 werd veroordeeld voor de moord op drie mannen met wie zij relaties had of aan wie zij onder de belofte van een huwelijk geld afhandig zou hebben gemaakt. Kijima werd in de media vooral beoordeeld op haar uiterlijk en gewicht: men vond het ongeloofwaardig dat een dikke vrouw mannen kon verleiden. Yuzuki gebruikt die botsing tussen begeerte en het heersende schoonheidsideaal als vertrekpunt.

In de roman is Manako Kajii de veroordeelde moordenares. Ze is een grote, charismatische fijnproever en kookt met toewijding, onder meer de boeuf bourguignon die haar slachtoffers als laatste maaltijd aten. Journalist Rika wil haar interviewen en doet zich daarom voor als iemand die veel van eten weet, hoewel ze nauwelijks kan koken. Kajii krijgt al snel een sterke invloed op haar. Via Rika beleeft de gevangene de gerechten die ze zelf moet missen, terwijl Rika zich steeds meer overgeeft aan vet, overvloedig en sensueel eten.

Yuzuki beschrijft smaken op een opvallend lichamelijke en bijna synesthetische manier. Een eenvoudig gerecht als boter-sojasausrijst wordt een ervaring van temperatuur, textuur en vervoering. Rika komt kilo’s aan en ontwikkelt een steeds grotere sympathie voor Kajii. Ze ziet in haar aanvankelijk een feministisch voorbeeld: een vrouw die zich niets aantrekt van zelfdiscipline, diëten en de verwachting dat vrouwen hun lichaam klein en beheerst houden. Kajii zelf weigert die rol echter. Ze verwerpt zowel feminisme als margarine en koppelt vrouwelijkheid juist aan koken en mannen behagen. Daardoor blijft de vraag bestaan of ze werkelijk schuldig is aan de moorden en hoe betrouwbaar haar ideeën zijn.

De roman stelt gulzigheid tegenover de Japanse normen van hard werken, onthouding en zelfbeheersing. Vooral Rika’s schaamte over haar verlangens vormt de kern. Wanneer ze onder bijzondere omstandigheden ramen eet – ’s nachts, na seks – geeft ze zich definitief over aan lichamelijk genot. Eten wordt zo een kunstvorm en een manier om een individuele fysieke ervaring betekenis te geven.

De recensie prijst vooral Yuzuki’s zintuiglijke passages en haar moed om eten als volwaardige culturele en literaire ervaring te behandelen. Wel is *Boter* volgens de recensent omvangrijk en onevenwichtig: als thriller is het boek soms traag, als satire niet altijd subtiel en als psychologische roman blijven de personages te oppervlakkig. Toch blijft het fascinerend door de centrale vraag hoe vrouwen zich tot eten en begeerte mogen verhouden wanneer gulzigheid bijna even sterk wordt veroordeeld als moord.