Kinderopvang richting 'bijna gratis', maar ouders werken nog niet meer
In dit artikel:
De kinderopvang in Nederland wordt de komende jaren sterk gesubsidieerd en moet in 2029 vrijwel gratis zijn: ouders blijven nog 4 procent van het uurtarief betalen, de overheid vergoedt de rest en betaalt rechtstreeks aan opvangorganisaties. Sinds 2025 wordt dit stapsgewijs ingevoerd via hogere kinderopvangtoeslag, te beginnen bij lagere inkomens; gezinnen met twee kinderen ontvingen vorig jaar tot bijna €1.000 extra. Het doel is ouders te stimuleren meer uren te werken, maar de eerste effecten zijn beperkt.
Cijfers van het ministerie laten zien dat het aantal afgenomen opvanguren in het tweede kwartaal van 2025 licht daalde en wachttijden eerder stabiliseren dan oplopen. Econoom Thomas van Huizen en belangenbehartiger Gjalt Jellesma wijzen erop dat financiële prikkels minder doorslaggevend zijn dan verwacht. Cultuur speelt een grote rol: het is in Nederland gebruikelijk dat jonge kinderen meerdere dagen per week thuis zijn, ook bij hoge inkomens. Daardoor is de vraag naar extra opvanguren niet automatisch aanwezig.
Andere belemmeringen zijn onbekendheid met de veranderingen en wantrouwen richting toeslagen. Karen Strengers (BMK) noemt gebrekkige informatievoorziening; ouders zijn huiverig om toeslagen aan te vragen vanwege de complexiteit en de angst voor later terugvorderen, een zorg die voortleeft sinds het toeslagenschandaal. Het kabinet stelt dat het risico op terugvorderingen deels afneemt omdat steeds meer inkomensgroepen recht krijgen op een maximale vergoeding van 96 procent, maar concrete cijfers over terugvorderingen in 2025 ontbreken.
Het grootste directe voordeel van de liberalisering komt pas later en zal vooral bij hogere inkomens zichtbaar zijn, aldus kinderopvangexpert Ed Buitenhek. CPB en SCP waarschuwen dat deze groep niet per se meer gaat werken; mogelijk wordt vooral informele opvang (zoals door grootouders) vervangen door formele opvang. Voor buitenschoolse opvang is er wel reële kans op meer gebruik: goedkoper aanbod kan voorkomen dat ouders werk verminderen om kinderen op te halen.
Om misbruik en prijsopdrijving te voorkomen, introduceert het kabinet strengere regels: hogere transparantie, toezicht op winsten en toepassing van de Wet normering topinkomens voor de sector. De ingreep vergt aanzienlijke extra middelen: de jaarlijkse overheidsuitgaven stijgen van circa €6 mrd naar zo’n €9 mrd. De invoering is uitgesteld van 2027 naar 2029. Praktische uitdagingen blijven: kinderopvangorganisaties moeten nauwkeurig uren rapporteren (nu slechts ~60% correct) en het vertrouwen van ouders zal niet snel herstellen. Kortom: goedkoper maken is één stap, maar cultuur, informatie en vertrouwen bepalen of ouders daadwerkelijk meer gaan werken.