Kijk, daar is het pijpestrootje alweer: de natuur kan een vlammenzee vaak best aan

In dit artikel:

Een natuurbrand kan een gebied zwaar beschadigen, maar herstel begint vaak al snel. Dat blijkt onder meer in de Deurnese Peel, waar in 2020 ruim 700 hectare afbrandde. Kort daarna verschenen er opnieuw pijpestro en adelaarsvarens. Inmiddels zijn ook hagedissen en slangen teruggekeerd. Toch zijn de sporen van het vuur nog zichtbaar: sommige berken stierven pas jaren later. Volgens boswachter Sjaak Smits van Staatsbosbeheer zijn de gevolgen van de aanhoudende droogte inmiddels duidelijker dan die van de brand zelf.

Ook op het Artillerie Schietkamp bij ’t Harde, waar in april brand woedde, herstelt de vegetatie. Pijpestro profiteert er van mineralen die na een brand in de bodem achterblijven. Vogels en grotere dieren keren terug; op het terrein werd bijvoorbeeld een jonge visarend gezien. Dode bomen trekken insecten aan en daarmee soorten als de kleine bonte specht. Bovendien kunnen zeldzame paddenstoelen die warmte in de bodem nodig hebben na een brand verschijnen. Daar staat tegenover dat sommige daarvan bomen aantasten.

Herstel leidt niet automatisch tot het gewenste natuurtype. Pijpestro kan heide en hoogveen verdringen en zonder beheer verandert een open landschap uiteindelijk in bos. Daarom laten beheerders schapen grazen, vooral op plekken waar jonge heide moet concurreren met gras. In de Deurnese Peel worden daarnaast maatregelen voor vernatting voortgezet. Waterbuffers houden meer water vast en beperken zo de gevolgen van droogte.

Een brand kan ook ruimte bieden voor natuurontwikkeling. Op de Strabrechtse Heide werd een verbrand bosgebied omgevormd tot heide; begrazing voorkwam dat bomen terugkeerden. In Nationaal Park De Meinweg maakten verbrande naaldbomen plaats voor loofhout en jonge heide. Op ’t Harde blijft een deel van het getroffen bos ongemoeid, terwijl elders wordt gekapt en onder meer ratelpopulieren worden aangeplant. Gecontroleerde winterbranden worden er bovendien gebruikt om begroeiing te verjongen.

Of vuur per saldo positief uitpakt, hangt af van de omvang en intensiteit van de brand en van de aanwezige soorten. Kleine branden kunnen zaden in de bodem sparen, maar klimaatverandering maakt branden waarschijnlijk frequenter en heviger. In het versnipperde Nederlandse landschap kunnen daardoor kwetsbare planten en dieren verdwijnen. Nederland telt gemiddeld ongeveer zeshonderd natuurbranden per jaar, samen goed voor circa 440 hectare. Bij Venray ging deze week ongeveer 100 hectare verloren. Naast ecologische schade veroorzaken branden evacuaties, gevaar voor brandweerlieden, langdurige rook en dierenleed.