Kerktoren onder water: absurde kunst of diepzinnige boodschap?

In dit artikel:

Het Torentje van Drienerlo, een bakstenen kerktoren die sinds 1979 half onder water staat op de campus van de Universiteit Twente in Enschede, blijft bezoekers intrigeren. Kunstenaar Wim T. Schippers ontwierp het werk in opdracht van de voormalige Technische Hogeschool Twente. Die instelling moest 1 procent van de bouwkosten aan kunst besteden.

Schippers stelde aanvankelijk voor een vrachtwagen vol boerenkool in de vijver te storten. De kunstcommissie vond dat geen geschikte, duurzame oplossing, maar benaderde hem later opnieuw. Zijn nieuwe ontwerp werd door medewerkers en studenten met grote meerderheid gekozen. Het project kostte 140.000 gulden en kreeg ook stevige kritiek: sommigen vonden het te duur of niet origineel, terwijl anderen bezwaar maakten tegen de vissen die stierven toen de vijver voor de bouw werd leeggepompt.

De toren verwijst door zijn vorm, kruis en weerhaan naar een kerk, maar heeft geen vastgelegde betekenis. Daardoor ontstonden theorieën dat een verdronken dorp of de ondergang van het christendom wordt uitgebeeld. Schippers liet die interpretaties bewust open. De klokkenkamer, zonder klokken, komt net boven het water uit en van de wijzerplaat is slechts de bovenste helft zichtbaar.

Ruim 45 jaar later geldt het kunstwerk als een icoon van de universiteit, al merken sommige studenten het nauwelijks op. De Bulgaarse studente Victoria Koeva zag de toren pas na twee jaar op de campus en vroeg zich af of het christendom ermee onder water wordt voorgesteld.

Vlakbij staat De Taaie Tiller van voormalig UT-onderzoeker Volkert van der Wijk. Dit door zonne-energie aangedreven kunstwerk tilt steeds opnieuw een last van 300 kilo op, die daarna in het water valt. Van der Wijk kende Schippers persoonlijk en ziet de onverwachte, absurde toren als een werk dat de verbeelding prikkelt. Een idee van Schippers voor een onderwaterklok die synchroon zou lopen met de atoomklok is nooit uitgevoerd.