Kerken erkennen leed van afstandsmoeders, maar bieden geen excuses aan
In dit artikel:
Het Interkerkelijk Contact in Overheidszaken (CIO) heeft in een recente verklaring erkend dat het afstaan van kinderen door zogenoemde afstandsmoeders tussen 1956 en 1984 „ingrijpend en pijnlijk” was en dat kerken destijds een rol speelden binnen de heersende normen. De organisatie — een samenwerking van zo’n dertig kerkgenootschappen — benadrukt dat het bijbels gedachtengoed juist de zorg voor kwetsbaren en het bij elkaar houden van moeder en kind centraal stelde, en zegt bereid te zijn informatie te geven en pastorale begeleiding aan te bieden aan betrokkenen. Tegelijk wijst het CIO op het feit dat kerken in die tijd ook hulp en opvang hebben geboden.
De verklaring volgt op het omvangrijke onderzoeksrapport Schade door schande (bijna 500 pagina’s) onder leiding van pedagoog Micha de Winter. De commissie concludeerde dat ongeveer 15.000 ongehuwde moeders hun kind moesten afstaan, vaak onder druk van familie, de kinderbescherming en kerkelijke instanties, en dat die praktijken levenslange schade veroorzaakten voor zowel moeders als kinderen. Het rapport bevat persoonlijke verhalen, onder meer van een kind dat werd afgestaan nadat zijn toen vijftienjarige moeder, zwanger na verkrachting door haar zwager, onder dwang afstand moest doen.
Belangenorganisaties reageren fel op de kerkelijke reactie. Verleden in Zicht (ViZ), dat de belangen van ruim 15.000 afstandskinderen behartigt, noemt de tekst van het CIO „magere” en onvoldoende; volgens ViZ had de kerk een „laakbare, misleidende en soms strafwaardige rol”, al wijst de stichting de hoofdverantwoordelijkheid op de Staat en uitvoeringsinstanties zoals de Raad voor de Kinderbescherming. Stichting De Nederlandse Afstandsmoeder (DNA) dringt juist wel aan op excuses van de kerken: die zouden veel slachtoffers en hun nabestaanden rust geven. Critici vinden het aanbieden van pastorale hulp door dezelfde kerken die destijds betrokken waren, voor velen zelfs een belediging.
Het kabinet zal begin juli formeel excuses aanbieden voor de rol van de overheid bij gedwongen afstanden. De kerken daarentegen kiezen ervoor geen expliciet excuus aan te bieden; zij verwijzen naar de gezamenlijke CIO-verklaring. Deze afwijzing van excuses en het aanbieden van pastorale nazorg houden de discussie over verantwoordelijkheid, erkenning en genoegdoening voor slachtoffers onverminderd levend.