Kenmerken van drugsuithalers

In dit artikel:

Tussen 2020 en 2023 zijn in Nederland personen onderzocht die in opdracht van criminele netwerken (lucht)haventerreinen betreden om drugs uit containers te halen — de zogenoemde uithalers. De studie vergelijkt deze groep met overige drugsverdachten om profielkenmerken en risicofactoren te onderscheiden, en onderzoekt welke kenmerken de kans verhogen om uithaler te worden.

Belangrijkste bevindingen
- Leeftijd en achtergrond: uithalers zijn over de hele periode duidelijk jonger dan andere drugsverdachten. Ze komen vaker uit eenoudergezinnen en wonen relatief vaak in buurten met meer bij de politie geregistreerde verdachten.
- Verandering in tijd: het aandeel uithalers met problematische schulden, het aandeel jonge uithalers dat voortijdig schoolverlaten is, en het gemiddelde aantal verdachten in de directe buurt zijn afgenomen tussen 2020 en 2023. Voor andere drugsverdachten bleven deze kenmerken grotendeels stabiel.
- Risicogroepen: personen onder de 23 jaar hebben een grotere kans om als uithaler op te treden. Ook zij die voor het eerst verdacht worden van een specifiek uithalers- of druggerelateerd delict (delict-specifieke first offenders) worden relatief vaak uithaler, vergeleken met mensen die dat delict vaker pleegden. Tegelijkertijd vergroot eerdere zichtbaarheid bij het Openbaar Ministerie voor andere delicten de kans om later uithaler te worden.
- Risicofactoren: problematische schulden, opgroeien in een eenoudergezin en wonen in wijken met meer bij de politie bekende verdachten verhogen de kans op uithalen. Voor jongeren tot 23 jaar geldt dat wie in de vijf jaar voorafgaand aan het delict voortijdig van school ging, een hogere kans heeft om uithaler te worden.

Context en beleidsrelevantie
De invoering van artikel 138aa (de 'uithalerswet') per 1 januari 2022 heeft extra aandacht voor deze dadergroep gegeven, maar leidde tot zorgen bij politie en OM dat strengere strafbedreiging criminele organisaties juist aanzet tot rekrutering van jongere, kwetsbare personen die in beginsel minder zwaar worden bestraft of sneller bereid zijn risico’s te nemen. Het onderzoek is uitgevoerd in het kader van het programma Zicht op Logistieke Knooppunten in opdracht van het Ministerie van Justitie en Veiligheid.