Keiharde werkelijkheid voor Oekraïners die terugkeren: welkom is ver te zoeken
In dit artikel:
Onderzoek van de in Amsterdam gevestigde OPORA Foundation onder 340 Oekraïense remigranten (plus circa tien diepte-interviews) toont dat ongeveer 60% overweegt opnieuw naar het buitenland te vluchten. De belangrijkste reden is onveiligheid: terugkeerders worden geconfronteerd met aanhoudende Russische raket- en droneaanvallen, met grote schade aan woonwijken en de energie-infrastructuur. Een voorbeeld: een man die halverwege november naar zijn woonplaats Ternopil terugkeerde, vertrok een dag later weer met zijn gezin nadat Russische kruisraketten op flatgebouwen insloegen en tientallen doden vielen. Ook in Kyiv ervaren veel inwoners langdurige stroom-, water- en verwarmingsuitval, wat het dagelijks leven zwaar maakt.
Sociaal-economische factoren versterken de druk om wederom te vertrekken. Hoewel er werk is in Oekraïne, zijn veel banen slecht betaald of onder het opleidingsniveau van terugkeerders; ongeveer de helft komt financieel niet rond voor basisbehoeften zoals voedsel, onderdak en zorg. Daarnaast is re-integratie soms moeizaam door wrok in de samenleving: slachtoffers van de oorlog voelen zich soms vijandig tegenover gezinnen die in veiligheid in het buitenland verbleven. De overheid probeerde eerder terugkeer te promoten als morele plicht, maar legt nu meer nadruk op nationale eenheid, wat de sociale context enigszins heeft veranderd.
Volgens de Internationale Organisatie voor Migratie zijn in totaal zo’n 1,5 miljoen Oekraïners teruggekeerd vanuit het buitenland. Veel terugkeerders gaven praktische redenen op: zorgen voor zieke of oudere familieleden is een veelgenoemde motivatie; een kleinere groep keerde terug omdat integratie in het buitenland (taal, werk) niet lukte. In Nederland verblijven ongeveer 135.000 Oekraïense vluchtelingen onder de Europese Richtlijn Tijdelijke Bescherming; die regeling loopt af op 5 maart 2027. Daarna moeten zij asiel aanvragen of terugkeren, wat de situatie voor zowel potentiële remigranten als voor regeringen complexer maakt.
Kort samengevat: de combinatie van voortdurende militaire aanvallen, kapotte infrastructuur, economische problemen en sociale spanningen leidt ertoe dat veel teruggekeerde Oekraïners hun verblijf in eigen land onveilig of onhoudbaar vinden, en dus overwegen opnieuw te vertrekken. Dit vergroot de kans op nieuwe golven van vluchtelingen en stelt zowel Oekraïne als ontvangende landen voor beleidsuitdagingen.