Keihard rapport: ambtenaren bepalen energiestrategie, inwoners en raad staan erbij en kijken ernaar | analyse
In dit artikel:
De Noordelijke Rekenkamer concludeert dat het democratische gehalte van de Regionale Energiestrategie (RES) in Drenthe ernstig tekortschiet: besluitvorming rond wind- en zonprojecten speelt vaak achter gesloten deuren, waarbij (semi-)ambtenaren, projectleiders en private partijen de koers uitzetten terwijl gemeenteraad en inwoners te laat of te weinig worden betrokken. Het onderzoek richtte zich op de RES-processen in Assen en zes Drentse gemeenten (Aa en Hunze, Borger-Odoorn, Coevorden, Midden-Drenthe, Tynaarlo en De Wolden) en gebruikt het dossier Ruinerwold-Noord als treffend voorbeeld van hoe het mis kan lopen.
Wat gebeurde: in september 2024 kondigde wethouder Gerrie Hempen (De Wolden) een verkenning aan naar mogelijke windmolens van circa 250 meter ten noorden van Ruinerwold. Veel bewoners voelden zich overvallen en raadsleden gaven aan verrast te zijn. Het rapport toont echter aan dat de voorstellen geen spontane start waren: er was al eerder uitgebreid onderzoek naar geschikte locaties gedaan, specifieke gebieden waren doorgerekend en lokale grondeigenaren hadden zich via een initiatief (A32 B.V.) strategisch gepositioneerd om te profiteren van verplichtingen die gemeenten via de RES hebben. De officiële ‘verkenning’ bleek onderdeel van een langer traject waarin belangrijke keuzes feitelijk al grotendeels vastlagen.
Wie heeft de macht: ambtenaren en regionale projectleiders blijken de uitvoerende kar te trekken. Gemeenteraden blijven formeel beslissingsorgaan, maar hun invloed is in de praktijk beperkt omdat veel kaders en opties vooraf in regionaal bestuurlijke en ambtelijke netwerken worden vastgesteld. Participatie‑mechanismen zoals gebiedstafels en bewonersplatforms bestaan vaak op papier, maar inwoners ervaren die bijeenkomsten als overleg over plannen die in essentie al richting windmolens zijn gestuurd. Lokale eigendom wordt gepresenteerd als middel om draagvlak te creëren, maar in de praktijk profiteren vooral partijen met grond, kapitaal en organisatievermogen.
Gevolgen en voorbeelden: in De Wolden leidde het traject tot maatschappelijke onrust — aangiftes, beschuldigingen van bedreigingen en verhitte meepraatsessies — maar de situatie blijkt niet uniek. Alle onderzochte gemeenten voelen de druk om te leveren op de klimaatdoelen; Meppel staat nog aan het begin van zijn zoektocht naar locaties. De Rekenkamer waarschuwt dat de noodzaak om snel resultaten te boeken ten koste kan gaan van open politieke afwegingen en breed maatschappelijk debat.
Waarom dit belangrijk is: de energietransitie is niet alleen technisch en ruimtelijk, maar vooral ook democratisch van aard. Als besluitvorming zich vooral in ambtelijke werkkamers en in besloten netwerken tussen publieke en private actoren voltrekt, ontstaat een kloof tussen genomen besluiten en het draagvlak onder inwoners en gekozen vertegenwoordigers. Zoals burgemeester Marco Out treffend opmerkte voorafgaand aan een raadsavond: voor sommige raadsleden is politiek ‘een hobby’ — een verwijzing naar de beperkte machtspositie die raadsleden soms ervaren in zulke processen.
Aanbevelingen impliciet in het rapport: meer transparantie, vroegtijdige en echte betrokkenheid van raadsleden en omwonenden, en heldere scheiding van rollen tussen publieke beleidsmakers en private marktpartijen om te voorkomen dat keuzes feitelijk al gemaakt zijn voordat het publieke debat begint. Zonder zulke veranderingen blijft de vraag bij RES-trajecten minder: “Welke keuze maken we?” en meer: “Wie heeft hier al gekozen?”